4 minuten

Boeksignaleringen

Pleidooi voor een rommelige stad

Het is maar goed dat niet alle uitspraken van Richard Sennett uitkomen. In 2001 liet de inmiddels 76-jarige socioloog weten dat er waarschijnlijk nog één boek in hem zou zitten met als onderwerp de ‘sociologie van het optreden’ (sociology of performing). Dat boek heeft het levenslicht nog niet gezien, maar zes ander boeken inmiddels wel, waaronder het vorig jaar uitgekomen ‘Stadsleven, een visie op de metropool van de toekomst’ (oorspronkelijke titel: Building and Dwelling: Ethics for the City). 

In dit derde deel van zijn Homo Faber-trilogie, die ook bestaat uit ‘De ambachtsman, de mens als maker’ (2008) en ‘Samen, een pleidooi voor samenwerken en solidariteit’ (2012), haalt Sennett werkelijk alles uit de intellectuele kast om de lezer te doordringen van het belang van ambiguïteit. Hij breekt een lans voor het omhelzen van complexiteit. Terecht loopt hij te hoop tegen kantoorgebouwen zoals de Googleplexen, die zich volledig afsluiten van hun omgeving door alles wat een werknemer zich maar zou kunnen wensen, zoals eten en vermaak, binnen het gebouw aan te bieden waardoor het gebouw nog maar nauwelijks een interactie met de omgeving aangaat.

Door gebouwen, omgevingen en steden te creëren die een naadloze ervaring bieden, dreigt het kritische denken het onderspit te delven. Of, zoals Sennett het zelf formuleert: ‘complexiteit verrijkt ervaring, helderheid dunt het uit […] wat je wint in helderheid verlies je in vrijheid.’ Het levert een goed onderbouwd pleidooi op voor de rommelige en vrije stad die menig vrijdenkende GroenLinkser als muziek in de oren zal klinken.

Farid Tabarki

Stadsleven. Een visie op de metropool van de toekomst
Richard Sennett
Uitgeverij Meulenhoff, 2018

Smeulende kwesties voor Nederland

“Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht” is zowel een samenvatting van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) van het maatschappelijke sentiment in Nederland als de titel van een recent boek van Paul Schnabel (2018). Kim Putters, directeur bij het SCP, haalt deze kernachtige paradox aan in de inleiding op zijn vorige maand verschenen boek Veenbrand. Smeulende kwesties in de welvarende samenleving Hierin werkt Putters zijn ideeën over het fundament van de maatschappelijke ontevredenheid uit. Deze splitst hij op in een vijftal thema’s – Brede welvaart, Een leven lang ontwikkelen, Nieuwe sociale ongelijkheid en Democratische rechtsstaat. Het boek bestaat grotendeels uit een bloemlezing van de columns die Putters tussen 2014 en 2018 schreef voor het Financieel Dagblad.  Een aantal bekende thema’s komen langs: de angst voor immigratie; de noodzaak van een transitie naar een duurzame economie; onzekerheid en het toegenomen belang van netwerken en informatie; de kloof tussen burgers en politici; en die tussen arm en rijk. Hoe kunnen we in deze snel veranderende tijden macht en welvaart eerlijker verdelen? Hoe zorgen we ervoor dat niet slechts een kleine groep van de groeiende welvaart profiteert? En hoe sturen we de neiging tot een almaar groeiende materiële welvaart bij in duurzame richting? Veenbrand is daarmee een klassiek sociaaldemocratisch boek met praktische - zij het soms wat brave - ideeën voor de toekomst. Ook nuttig: veel van de opgenomen columns hebben als praktisch advies verwoorde titels waarbij Putters in één daarvan de opstand der gele hesjes, een jaar voor uitbreken, voorspelt (‘Een revolte van boze tevreden Nederlanders is niet ondenkbaar’). Daarbij wordt vooral de overheid aangesproken, maar regelmatig ook de burger zelf, voor wie Puttters een actieve rol ziet weggelegd in het politieke proces.

Roos van Os

Veenbrand. Smeulende kwesties in de welvarende samenleving
Kim Putters
Uitgeverij Prometheus, 2019

Hoe traditionele culturele opvattingen integratie remmen

De Nederlandse socioloog en migratieonderzoeker Ruud Koopmans heeft een reputatie als het gaat om grootschalige transnationale studies naar integratie. In 2015 publiceerde hij een onderzoek onder zesduizend Marokkaanse en Turkse moslims in zes Europese landen, waaronder Nederland. Conclusie: bijna de helft houdt er traditionele opvattingen op na die niet stroken met de westerse democratische waarden. Hij kreeg er lof voor, maar evenveel hoon.
Met Het vervallen huis van de islam publiceert Koopmans opnieuw de resultaten van een onderzoek in Nederland en vijf andere landen, naar de integratie bij vijfduizend islamitische migranten. En opnieuw constateert hij dat het er nog geenszins rooskleurig voorstaat.

De oorzaak zoekt Koopmans in ontwikkelingen in de islamitische wereld sinds 1979. Dat jaar, waarin de islamitische revolutie Iran groen kleurde, de Russen Afghanistan binnenvielen en Saoedi-Arabië verscheurd werd door gevechten tussen sjiitische en soennitische moslims, markeerde een breuk. De reactie op die breuk was een ruk naar een meer traditionele islam, een opkomst van moslimfundamentalisme. De gevolgen zijn tot op vandaag voelbaar: Koopmans toont aan dat culturele aspecten in het leven van moslimmigranten in Europa de integratie aantoonbaar remmen. Dat uit zich in lagere arbeidsmarktparticipatie, een kortere schoolcarrière en een lagere sociaaleconomische status. Dat is niets nieuws, maar Koopmans laat daarnaast zien dat discriminatie van nieuwkomers uit islamitische landen door de ontvangende samenleving niet als belangrijkste oorzaak voor een achterstandspositie geldt. Traditionele culturele opvattingen zijn een veel grotere verklarende factor.

Koopmans roept er niet toe op de islam de schuld van gebrekkige integratie te geven, maar gematigde islamitische krachten te versterken. Een oproep die al langer klinkt. Met dit boek wordt ze kracht bijgezet met een overvloed aan overtuigend empirisch onderzoek.

Robbert Bodegraven

Het vervallen huis van de islam. Over de crisis van de islamitische wereld.
Ruud Koopmans
Prometheus, 2018

Dit artikel staat in het lentenummer van tijdschrift de Helling. Altijd de nieuwste artikelen lezen? Sluit een abonnement af.

Gerelateerde artikelen