4 minuten

Column: Dima, ik zeg

Het is dom toeval. Maar de hele schepping is toeval. Dus waarom geen aandacht besteden aan het onnozel feit dat Jan Peter Balkenende vaker naar Rusland dan naar een ander land verwees tijdens de Algemene Beschouwingen dit jaar. Hij sprak over Rusland zoals Nederlandse politici dat graag doen. Bezorgd, maar ook blij. Aarzelend over ‘de mensrechten, democratie, homoseksuelenkwestie’, opgewekt over de handel.

Aan de hand van de sleetse koopman-dominee pitch maken ze plannen om zaken te doen, in de verwachting dat dit ook democratische vooruitgang oplevert. Want meer economische samenwerking zorgt voor meer ontwikkeling, en dat betekent weer meer scholing, welvaart en verstedelijking. Dan volgt noodzakelijk meer openheid door bestuurders en meer overleg met burgers. Want slimmere mensen die meer te besteden hebben en dichter op elkaar wonen, die kun je makkelijker besturen door met ze te praten dan door ze te dirigeren.

Zo werkte het in Nederland, in Amerika, in Duitsland, in Spanje, in India. Maar werkt het altijd? Rusland kreeg ongeveer een jaar geleden een nieuwe president, Dimitri Medvedev. Die zou liberaler zijn dan zijn voorganger Vladimir Poetin. Maar tijdens recente lokale verkiezingen werden oppositiekandidaten met bizarre motieven van de kieslijsten geweerd. En onlangs mopperde een Moskouse journalist op mensen die de Sovjet Unie verheerlijken. Nu maken jonge nationalisten hem ongehinderd het leven zuur. Ze posten voor zijn huis, bedreigen hem, zijn vrouw en kinderen met de dood. Want de Sovjet Unie plagen is Rusland plagen en dat is landverraad. Er sneuvelden ook dit jaar weer onderzoekers die zich op de Kaukasus over de mensenrechten bogen. Zonder gevolgen. Wel organiseerde premier Poetin dat hij weer president kan worden – wanneer hij en zijn entourage Medvedev beu zijn. Het land is zeker niet liberaler geworden, alle goede hoop en economische samenwerking ten spijt. En er is geen concreet uitzicht op verbetering.

De elite hoeft niet te onderhandelen met de bevolking, hoe slim en ontwikkeld die ook is. Met eigen woonwijken, controle over de media en invloed op al het geld dat het land inkomt hoeven de bestuurders zich weinig gelegen te laten liggen aan de rest van het land. Tegelijkertijd kun je stellen dat het hier best redelijk gaat, gegeven de geschiedenis. Veel Russen, pleitbezorgers van het regime of niet, vinden dat ook oprecht. Hollandse ondernemers zijn het natuurlijk met hen eens. Ze reageren chagrijnig wanneer woorden als democratie en mensenrechten vallen. Teveel dominee in het koopmansverhaal doen ze af met verwijten van paternalisme, culturalisme en algemene ongeïnformeerdheid: ‘Russen doen de dingen op hun manier’. Er bestaat een onbedoeld pact tussen bestuurders die geen afstand willen doen van hun macht, gewone Russen die zich door het Westen als kleine kinderen behandeld voelen en Westerse ondernemers die niet te veel hindernissen tegen willen komen bij het geld verdienen.

En mogelijk kun je op korte termijn geen democratie vestigen in een land van deze omvang en met deze achtergrond. Het is al heel wat wanneer mensen niet dood gaan van de honger en kunstenaars en schrijvers hun gang kunnen gaan - mits op afstand van kerk en politiek. Misschien moet het hele idee ‘democratie’ een tijdje in de ijskast. Een rechtsstaat, dat zou al heel wat zijn.

Wat nu als een Nederlandse premier zou zeggen: ‘Dima [Een Rus wordt, mits onder gelijken, graag met een verkleinwoordje aangesproken], Dima, ik zeg, dan doe je toch geen verkiezingen. Maar zorg nou dat je een dégelijke dictatuur bent. Je weet wel, met orde en veiligheid. Dan zeuren wij niet meer over democratie. Dus niet alleen een beetje de oliebronnen plunderen. Maar Echt Gezag invoeren, met alle boeven achter tralies. Dan kan de hele bevolking rustig zijn gang gaan, ook de paar journalisten en lastpakken die wat te klagen hebben.’ Het is onmogelijk, want snel zou blijken dat de boeven soms ook deel van het gezag zijn. Maar het zou wel een heldere boodschap zijn, niet zo dubbelzinnig als het verhaal over mensenrechten en democratie. Als jullie een eigen aanpak hebben, gegrondvest in je landsaard en cultuur en wat niet al, prima. Maar doe dat dan goed.

Gerelateerde artikelen