4 minuten

Column: Een Armeense wijsheid

Hij heette Andranik; niet alleen zijn naam, maar ook zijn accent en het lichtblonde haar verrieden zijn niet-islamitische afkomst. Hij behoorde tot een etnisch en religieuze minderheid in een islamitische republiek. Hij was een Armeen in Iran. 

Andranik was mijn privé-docent Engelse taal, toen ik een jaar of zestien was. Hij had vanaf zijn 12de tot zijn 23ste in Engeland en daarna tot zijn 28ste in Amerika gewoond. Sinds twee jaar was hij weer terug in Iran.

Ik was gesteld op de Armeniër. Hij was een eigenaardig man die zich niet makkelijk liet vangen in een type. Hij hield van whisky met perziken; Clint Eastwood én Woody Allen; Perzische poëzie en hard rock; kungfu-films en Fellini.

Andranik was een man van de wereld, een representatie van de avonturier die ik wilde worden. Maar wat deed deze vrije ziel in godsnaam in de grote gevangenis die Iran heette? Het was mij een raadsel.

Op een dag vroeg ik hem hiernaar. Er viel een lange stilte, hij zocht naar woorden en was duidelijk niet tevreden met de zinnen die zich aandienden. “Ik kon slecht tegen de totale domheid daar. Je zou zeggen: wat dacht je van de toestand hier? Het ligt ingewikkeld, maar ik zal het je proberen uit te leggen.” Hij nam een slokje van zijn whisky die ik stiekem uit mijn vaders drankkast voor ons had meegesmokkeld.

“Hier in Iran hebben we het moeilijk, ik meer dan jij omdat ik ook nog een christen ben. We hebben het moeilijk omdat dit een dictatuur is die in alle brutaliteit het recht op de waarheid opeist. Eén waarheid en dat is die van Mullah en hun Allah. Wie een kik geeft, wordt gelijk tegen de muur gezet. Daar buiten op straat moeten we ons gedragen als orthodoxe moslims. Denk niet dat ik niet lijd onder de ideologische terreur. Maar gelukkig is er op stille plekken en bij intimi veel troost te vinden. In vriendenkringen, waar Armeen, moslim en jood door elkaar zitten, maken we moppen over de gekke mullahs, discussiëren we in vrijheid en heffen het wijnglas op elkaars gezondheid. We leven onder een totalitair regiem, maar de hersencellen van velen om me heen zijn immuun voor het simplisme.

Ik was in Amerika in de tijd van de Amerikaanse gijzeling en daarna tijdens de bomaanslagen op Amerikanen in Beiroet. De kranten, de tv en de gesprekken gingen voortdurend over Iran, islam en het Midden-Oosten. Ze schiepen een beeld van volkeren die anders zijn, anders denken, door andere verlangens en emoties gestuurd worden. Zeg maar gerust, een spiegelbeeld van Mullahs propaganda over het westen. De ‘duivel’ werd vervangen door ‘extremisme’, maar de boodschap was van hetzelfde grofmazige formaat.”

Hij nam een pauze en stak een sigaartje aan, er viel een stilte, er passeerden kennelijk vele stemmen, gezichten en ergernissen uit die tijd. Toen ging hij verder.

“Er was één groot verschil tussen daar en hier. Hier zijn vele vrije denkers die zich in stilte verzetten tegen de hersenspoeling van de Mullah. Daar konden mijn Amerikaanse vrienden niet ontvluchten aan de vrije media, deskundigen, boekhandels en films die volstonden met dezelfde beelden en gedachten over het barbaarse Midden-Oosten. Een onzichtbaar en des te verstikkend simplisme die diep in de koppen van mijn Amerikaanse vrienden doorgedrongen was. Van hen moest ik kiezen – ook al zeiden ze het niet met zoveel woorden –, óf ik was geen Iraniër meer, bevrijd uit de Oosterse grot en ingewijd in de westerse beschaving. Óf ik was de achterlijke Oosterling gebleven die nostalgisch vasthield aan zijn roots en niet in kon zien dat zijn eigen geschiedenis enkel een blok was aan zijn been. Ik kon het niet volhouden en besloot om terug te keren. Liever leven onder een dictatuur dan onder de alomvattende simplisme.”

Sinds de 11de september zijn de westerse landen in rep en roer. De terreur wordt hier afgedaan als uiting van verzet tegen de opkomst van democratie in islamitische landen. “Waarom ze ons haten? Uit angst dat het verlichte westen hen bevrijdt van het metafysische juk. Die vooruitgang kunnen ze niet aan.” Er is nog een verklaring, die vooral onder de Nederlandse intelligentsia, de liberalen voorop, erg populair is: “Ze haten ons uit innerlijke frustratie. Omdat er iets goed mis is met hun geloof.” Zie de rijen aanstormende Hollandse Fanatieke Seculairen die met de Koran in de hand het publiek willen bewijzen dat wat in 21ste eeuw in het Midden-Oosten gaande is, komt door een boek dat 1400 jaar geleden geschreven is. Hoeveel simplisme kan een mens verdragen? Ik moet de laatste tijd vaak denken aan Andranik.

Gerelateerde artikelen