3 minuten

Column: GroenLinks en gemeenschap

De verkiezingen van november 2006 liggen ver achter ons. Ook het interne conflict binnen GroenLinks naar aanleiding van de “gemiste kans” in de formatie behoort tot de voltooid verleden tijd. Maar op de bodem van de weer rustig lijkende GroenLinks-wateren ligt een veel groter crisismonster zijn momentum af te wachten. Deze crisis zal fundamenteel ideologisch zijn, een ware ideeënstrijd.

De boodschap die de overgrote meerderheid van de kiezers in november aan de politiek meegaf is in één woord samen te vatten: communitarisme. Of het nu gaat om de winnaars, SP, ChristenUnie en Wilders, of om de partij die als grootste uit de bus kwam, het CDA, wat zij gemeen hebben is hun aandacht voor de gemeenschap en de gemeenschapszin. Van het klassieke democratische ideaal van ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap’ zou je kunnen zeggen dat dit keer vooral de broederschap de kiezers heeft bewogen. Broederschap was het meest verwaarloosde begrip in het verkiezingsverhaal van GroenLinks. Dat was geen toeval – in tijden van campagne is een dergelijke ideologische keuze nooit een toevalligheid. ‘Broederschap’ was een afslag die Groenlinks niet heeft willen nemen. Achteraf, gezien de verkiezingsnederlaag, en gezien de route van de overwinnaars, was ‘broederschap’ een gemiste afslag. Van waar de vervreemding bij GroenLinks van communitarisme?

In tegenstelling tot broederschap hebben vrijheid en gelijkheid in de campagne van Groenlinks veel aandacht gekregen. In het aanloop naar verkiezingen heeft GroenLinks op een gedurfde en eigenzinnige manier veel aandacht besteed aan het moderniseren van het gelijkheidsbegrip. Bijvoorbeeld door het voorstel om het ontslagrecht te versoepelen en daarmee werkgevers te stimuleren om ‘risico’s te nemen’ bij hun selectiegedrag en allochtonen, vrouwen en jongeren aan te nemen. ‘Vrijheid als ideaal’ was bij GroenLinks nog prominenter aanwezig. De partij heeft in haar eentje weerstand geboden aan de massieve druk op allochtonen om cultureel te assimileren. Ook bij de verregaande wetgeving tegen de vrijheid van meningsuiting en van geweten in de strijd tegen het terrorisme was GroenLinks de enige partij in het parlement die consequent voor de vrijheid koos. Daarnaast hing rond de hele GroenLinks-campagne, in het bijzonder de videoclip, een sfeer van ‘ieder eigen lifestyle’. Niet bepaald een heroïsche boodschap maar wel een directe reactie op de negatieve invulling van het begrip vrijheid, namelijk die van veiligheid.
Hoe kwam het dan dat de derde pilaar van het democratische ideaal, de broederschap, zoek is geraakt bij GroenLinks? We leven in tijden dat door globalisering en terrorisme een gevoel van kwetsbaarheid en een gebrek aan houvast wereldwijd zichtbaar is en ook goed te begrijpen is. De roep om gemeenschapzin en broederschap, zichtbaar in de uitslag van de Nederlandse verkiezingen, kon geen verrassing zijn.

Broederschap is ten onrechte vaak gelijkgesteld aan de koude solidariteit van de verzorgingsstaat. Maar zij is meer omvattend, eerder een gevoel dan een arrangement. Een abstract gevoel maar tegelijkertijd warm – in tegenstelling tot de verzorgingsstaat. Het gaat namelijk om een ‘wij-gevoel’. Nederlandse kiezers van verschillende politieke kleur zijn op zoek naar een nieuw wij-gevoel, een gemeenschapszin die ze nu missen. Ze konden bij vele partijen terecht voor een dergelijke communitaristische politieke agenda, maar niet bij GroenLinks.
Kennelijk vond de partijtop van GroenLinks dat een vrijzinnige, progressieve partij zich niet moet inlaten met een dergelijk verlangen naar gemeenschap. Daar ligt de kiem van de aankomende crisis bij GroenLinks. De partijtop en partij-ideologen moeten worden uitgedaagd om op zoek te gaan naar een vrijzinnige en progressieve invulling van het verlangen naar broederschap onder de kiezers. Voor de huidige partijtop van GroenLinks is iedere verwijzing naar broederschap een conservatief geluid en iedere poging om een individu in te bedden in het collectief een benauwende en reactionaire daad. Maar de uitdaging is om het communitarisme een moderne invulling te geven. Die uitdaging willen vermijden is een keuze die een politieke partij die meer wil zijn dan een knusse, kleine vriendenkring zich niet kan permitteren.

Gerelateerde artikelen