4 minuten

Column: Satelliet

De ideologische muren rond de Islamitische Republiek Iran zijn als een gatenkaas. Dankzij satelliettelevisie-uitzendingen uit Amerika en Europa en het vrije verkeer van informatie en opinie via het internet, staat een groeiende groep Iraniërs in contact met de wereld. En het zou niet de eerste keer zijn als media en moderne communicatie voor een omwenteling in Iran zorgden.

De afgelopen eeuw beleefde Iran al twee van zulke momenten. Begin 20ste eeuw was het het telegram dat zorgde voor het beslissende contact tussen vrijheidsstrijders in de verschillende grote steden. Het tweede momentum kwam in de jaren zeventig toen de cassetterecorder zijn massale intrede deed in Iran. Ayatollah Khomeini, charismatisch leider van de jonge islamisten, was toen in ballingschap in Irak. Het contact met zijn aanhang kreeg een impuls door de gesmokkelde cassettebandjes met zijn opzwepende toespraken. Wie in die tijd door de stegen van de arme wijken van Teheran liep en het oor aan deuren te luisteren legde, hoorde vaak de latere leider van de  Islamitische Republiek opruiende zinnen uitspreken tegen Amerika en zijn geketende slaaf, de Sjah van Iran. Ze brachten het volk in revolutionaire stemming.

De taferelen van vandaag de dag in een doorsnee Iraanse woonkamer zijn van geheel andere aard. De tv gaat uit zodra Khamenai, de opvolger van Khomeini, aan een lange anti-imperialistische tirade begint. De Islamitische Republiek heeft zijn glans verloren. Het tv-publiek zapt de strenge preken van oude mullahs weg op zoek naar de vrije keuze op de wereldmarkt van satelliet-tv.

Naar schatting vijftien miljoen Iraniërs hebben satellietontvangst. Dat is krap een kwart van de bevolking en dat getal is nog vele malen groter als je bedenkt dat vrienden, buren en familieleden regelmatig uitgenodigd worden, of zich laten uitnodigen, om mee te kijken. Je kunt gerust zeggen dat de satelliet de meerderheid van Iraniërs regelmatig een kijkje op de wereld buiten Iran gunt.

Die wereld is in tegenstelling tot de wereld van de mullahs pluriform. Je kunt het nieuws volgens van CNN, als er iemand is die wat Engels kan, of het nieuws van Al Jazira, als je met wat giswerk het Arabisch in het Farsi kan decoderen. Je kunt luisteren naar de monotone verhalen van oude ballingen van allerlei signatuur; van de grijs geworden bewonderaars van de voormalige Sjah, tot de nog altijd even felle, strijdlustige en militante Mojahedin Khalgh.

De jongeren zijn vanzelfsprekend gek op de Iraanse en westerse muziekclips en volgen aandachtig de laatste danspasjes en de nieuwste kledingrages om die te kopiëren op hun volgende illegale feestje. Ze zijn bij de tijd, modern, sexy en flashy dankzij satelliet-tv. De ouderen dromen het liefste weg bij nostalgie-programma’s. De dankzij plastische chirurgie opgelapte helden uit hun verleden, de zangers en zangeressen, acteurs en actrices, de presentatoren en presentatrices, komen langs op de vele nostalgie-netten. Ze geven de oudjes de dwaze, maar aangename illusie dat het leven eeuwig is; dat zij en hun tv-helden onsterfelijk zijn.

Jong en oud zappen tussendoor ook naar de politieke zenders om even te genieten van de scheldkanonnades die de rivaliserende groepen op elkaar afvuren. Zelden worden deze propagandistische programma’s van de onderling zeer verdeelde oppositie in het buitenland ernstig genomen. Het is hun onderling verkettering en hun dogmatisme – een perfect spiegelbeeld van die van de mullahs – die amuseert.

Het volk is gelukkig met de satelliet. Het is voor velen een extra reden om zich ’s avonds naar huis te spoeden en de duffe publieke ruimte, tot stilstand gebracht door de religieuze en politieke dictatuur, achter zich te laten. Thuis is er een opening naar de wijde wereld, een glazenbol die je meeneemt naar de vrije toestanden, een supermarkt voor de ogen. Je kunt je rijk rekenen, vrij en zorgeloos voelen zonder veel moeite.

En daar ligt het perverse effect van satelliet-tv. In een land waar de werkelijke vrijheid opgeëist en bevochten moet worden in het publiek domein, lijkt de Iraniër meer dan ooit tevoren zich terug te trekken in zijn privé-domein. Want de woonkamer heeft hem grote ruimte te bieden. De satelliet heeft de omvang van het privé-domein in één klap zo groot gemaakt als de wereldbol. De zappende Pers voelt zich de gelukkige alleenheerser over zijn kijkgedrag en laat meer dan tevoren het heersen over het land over aan de mullahs. Vooralsnog lijkt de satelliet-tv een opium voor het volk te zijn en niet een medium naar vrijheid en democratie.

Gerelateerde artikelen