4 minuten

De Helling viert 25e verjaardag

Een dag over eigen verantwoordelijkheid

Afgelopen zaterdag werd 25 jaar de Helling gevierd, met een conferentie over eigen verantwoordelijkheid. Pepijn Vloemans doet verslag van een dag vol debat.

'Op weg naar De Helling live over eigen verantwoordelijkheid. Foute liberale term. Beter om te denken in termen van burgerkracht,' twitterde Jos van der Lans voor aanvang, bij wijze van openingsoffensief dat in het slotdebat zou uitmonden in een aanval op GroenLinksleider Bram van Ojik.
Erica Meijers legde bij het openingsgesprek nog maar eens uit wat het 'kwartaalblad voor linkse politiek' De Helling al 25 jaar probeert te doen: de grote lijnen achter het publieke debat oppikken en ontrafelen. 'Eigen verantwoordelijkheid' als thema voor een conferentie is in tijden van bezuiniging een goede keus. Het afgelopen jaar is de journalistieke aandacht voor burgerinitiatieven toegenomen; tegelijk kan in tijden van economische crisis een beroep op eigen verantwoordelijkheid gebruikt worden als dekmantel voor ordinaire bezuinigingen.
Hoe een term als eigen verantwoordelijkheid door de economisch krachtige machten aangewend kunnen worden als marketingterm voor publieke verschraling toonde Vlaming Paul Verhaeghe - auteur van het onlangs verschenen boek Identiteit en keynote spreker van de Hellingconferentie. In een uitgebreide lezing ging hij in op het vermogen van woorden en termen als 'eigen verantwoordelijkheid' om onze realiteit vorm te geven.
Het dominante narratief bepaalt ons denken door het gehanteerde taal- en beeldgebruik dat bulkt van markttermen: investeren in een relatie, kapitalisatie van je competenties, benchmarks, kpi, outputfinanciering, ranking,...
Als oplossing presenteerde Verhaeghe 'een nieuwe verhaal' dat we over onszelf vertellen, meer gericht op onze sociale eigenschappen. Wanneer we het 'neoliberale' verhaal verlaten, worden we vanzelf ook minder egoïstisch, is zijn these.

Vele male positiever over de moderne individualistische maatschappij was Naeeda Aurangzeb, journalist en tv-presentator van De Halve Maan. Vanuit haar persoonlijke achtergrond nam ze het op voor eigen verantwoordelijkheid, vierde dat begrip eigenlijk. Eigen verantwoordelijkheid voelde als pure vrijheid. Aurangzeb groeide op in een Islamitisch milieu waar het voor vrouwen allerminst vanzelfsprekend was dat ze zelf verantwoordelijk waren. Pas toen ze recent ziek was, vertelt Aurangzeb, begreep ze de keerzijde van radicale eigen verantwoordelijkheid: eenzaamheid. Als politieke conclusie beklijfde toch vooral de lofzang op de Nederlandse maatschappij als plaats om je leven naar eigen wens in te richten.

Het was een ironische wending dat het na de lunch van de Wijkeuken PvdA'er Menno Hurenkamp was, columnist van De Helling en hoofdredacteur van Socialisme & Democratie, die de organisatoren van de conferentie de oren waste. 'Mensen zijn trots. Mensen houden van verantwoordelijkheid.' Hij bombardeerde de zaal met voorbeelden uit de praktijk, waaruit moest blijken hoe zeer Menno 'het volk' begreep, en wij uit de zaal niet. Vanuit die positie (op het katheder) maande hij de zaal op te houden met academisch geneuzel en de waarheid van Menno gewoon te accepteren: meer eigen verantwoordelijkheid is beter, basta.

Linde Gongrijp, directeur van FNV zelfstandigen, sprak vervolgens een stuk genuanceerd over ZZP'ers. Belangrijk om in te zien, zei ze, was dat er inderdaad zelfstandigen waren die trots zijn en blij met de vrijheid, maar dat we moesten oppassen voor een groeiende groep zelfstandigen uit nood. Zeker nu de economische crisis toesloeg zag ze die laatste categorie groeien. Manieren om zelfstandigen te verenigen en problemen als pensioen, opleiding en andere collectieve arrangementen op te lossen waren nog niet gevonden; hier moest nog over nagedacht worden. Een grote uitdaging voor de sociaal-democratie, volgens mij. Ik hoop dat Menno het gehoord heeft.

Voor GroenLinks bleek eigen verantwoordelijkheid ook een lastig begrip. Volgens de gesprekken met Linda Voortman en Liesbeth van Tongeren die volgden is GroenLinks nog op zoek naar de juiste rol voor de overheid. Het idee van lokaal niveau spreekt het anarchistisch deel van GroenLinks aan, maar groene en progressieve vooruitgang komen door wetten tot stand. Is GroenLinks nog wel links genoeg als we geloven dat de burger het zelf ook wel red? Als de overheid zich terugtrekt, wordt de burger daarmee niet uitgeleverd aan de macht van grote bedrijven?

In het slotdebat vertelde Marleen Barth, de fractievoorzitter van de PvdA in de eerste kamer, dat ze terugverlangde naar de tijd dat GroenLinks de Pvda meer 'prikjes in de linkerzij' gaf. Bram van Ojik zei dat GroenLinks zocht naar het juiste verhaal, en dat in het verleden inderdaad het linkse verhaal onvoldoende uit de verf is gekomen. Jos van der Lans zei daarop driftig dat terugkijken geen zin heeft en dat GroenLinks radicaler moest worden en meer gericht op 'burgerkracht' wilde er iets van de partij overblijven.

Gerelateerde artikelen