4 minuten

Links bezuinigen: de vakbondsman

Sturende overheid

De prestatiemaatschappij moet omgevormd worden tot een meer ontspannen samenleving, betoogt FNV’er Rutger Groot Wassink.

Bij het instorten van de financiële sector eind 2008 was volstrekt onduidelijk wat de gevolgen voor de reële economie zouden zijn. Het kabinet zette direct een omvangrijke steunoperatie voor de banken op touw en – met de kennis van nu – was dat een adequate reactie. Maar de crisis hakte er stevig in. Met een ongekende afname van de economische groei en een sterk oplopende werkloosheid in bijna heel 2009. Het kabinet had weinig andere keus dan stimulerend beleid te voeren. Dat leidde weer tot een rappe toename van het overheidstekort en een enorme groei van de staatsschuld. Het dieptepunt van de crisis lijkt voorbij maar we zitten nog met een fikse rekening. 35 miljard euro, zo stelt het kabinet. Structureel. Ook dat nog.

Ambtelijke commissies zijn nu aan het inventariseren waar bezuinigd kan worden. Interessant is dat het bedrag van 35 miljard euro onvoldoende is onderbouwd. Ja, de overheidsuitgaven moeten op orde zijn. Ja, de staatsschuld moet worden terug gebracht. Dus ja, er zal moeten worden bezuinigd. Maar het bedrag van 35 miljard is gebaseerd op een statische, boekhoudkundige observatie van de inkomsten en uitgaven in jaren van crisis. Terwijl economisch herstel onherroepelijk leidt tot stijgende inkomsten. Het tekort zou dus straks ook twintig miljard euro minder kunnen zijn. En veel principiëler: waarom lijken er geen maatregelen te worden voorbereid ten bate van de inkomstenkant? Waarom zou je niet nu bijvoorbeeld de belasting voor de topinkomens verhogen?

Sociale zekerheid

De FNV zal de uiteindelijke voorstellen aan diverse criteria toetsen. Denk aan: gelijke verdeling van lasten en lusten tussen generaties, het ontzien van groepen aan de onderkant, de vervuiler betaalt, geen negatief werkgelegenheidseffecten en nog wat van deze uitgangspunten. Terreinen waar de FNV structurele bezuinigingen denkt te behalen zijn voor de handliggende zaken als: aanpakken hypotheekrenteaftrek, fiscalisering AOW, beëindiging aanrechtsubsidie en zo is er nog wel een paar miljard euro bij elkaar te schrapen. Waarom handhaven we bijvoorbeeld het ministerie van Landbouw en Visserij? Dat kan best onder Economische Zaken vallen. Voor de FNV liggen bezuinigingen in de sociale zekerheid traditiegetrouw moeilijk. Maar met mitsen en maren valt ook daar over te praten. De FNV staat open voor meer verantwoordelijkheid in de uitvoering van de WW. Ook over de duur van de WW valt best te onderhandelen.

Welzijn

Maar dit is maar het halve verhaal. De crisis moet veel verstrekkender gevolgen hebben. Als het aan de FNV ligt is dit het moment om anders naar ontwikkeling te kijken. Onze welvaart moet anders gedefinieerd worden (inderdaad zoals Femke Halsema al eerder in haar boekje Geluk! deed). Duurzaamheid, de zorg en andere immateriële factoren moeten worden meegewogen. Economische groei leidt tot welvaart maar niet automatisch tot welzijn. Ja, de markt mag haar werk doen maar dat mag niet leiden tot gewin voor een begrensde groep en tot verlies voor anderen of hoge maatschappelijke kosten. Het belangrijkste voorbeeld is de bankensector. Voor de FNV staat vast dat een nieuwe ordening nodig is om de markt in toom te houden. De FNV wil dat mensen weer centraal staan. Met als doel mensen ontplooiingskansen te bieden en weerbaar te maken. Daarvoor is nodig dat de overheid een meer sturende rol op zich neemt. Dan kunnen we de prestatiestaat omvormen tot een meer ontspannen samenleving.

Ook op de arbeidsmarkt ontbreekt het aan een actieve, gecoördineerde sturing. Het gevolg is dat te veel mensen langs de zijlijn staan. De usual suspects zijn: arbeidsgehandicapten, ouderen en allochtone jongeren. En ook een onderwerp als de arbeid-zorgbalans kan niet zonder een actieve overheid en een wettelijk kader. 

De FNV wil inzetten op vergroening van de economie. Bijvoorbeeld door middel van een door de overheid ingezet investeringsprogramma om de industrie te verduurzamen. Waarom kan dat wel in Denemarken? We hebben een nieuwe commissie-Wagner (in 1981 verantwoordelijk voor een advies met de titel Een nieuw industrieel elan) nodig om onze industrie een andere kant op te laten bewegen. De markt moet in de richting gedwongen worden die we wenselijk vinden. 

Het moet anders. En het kan anders. Daar zijn naast bezuinigingen ook investeringen voor nodig. En een andere rol van de overheid. Ik ben benieuwd of die heroverweging ook wordt gemaakt.

Gerelateerde artikelen