3 minuten

Togadragers in het recht

Inleiding in het thema

‘Hoe werd u als kind gestraft?’ In de tijd ik bij de radio werkte was dit een favoriete vraag van de redactie. Liefst hadden we hem aan iedere gast voorgelegd. We probeerden hem ook wel uit op kelners in de restaurants waar we kwamen. Het antwoord op deze vraag vertelt namelijk veel:

Het vertelt of iemand uit een liefdevol en/of gewelddadig gezin komt en met hoeveel vrijheid of dwang hij of zij is opgegroeid. Het maakt veel duidelijk over de manier waarop iemand autoriteit ervaart. De vraag maakt hoe dan ook emotie los, bijvoorbeeld over de bestraffing en machtsuitoefening waaraan iemand als kind werd onderworpen. Kwam er iemand voor je op? Moest jezelf het klerenhangertje halen waarmee je vervolgens werd geslagen? Mocht je je ouders tegenspreken of werd je op je kamer opgesloten 'tot je weer verstandig was'? Al die zaken geven onze relatie tot de wereld in belangrijke mate vorm. Ervaringen van recht en rechtvaardigheid zijn diep in ons verworteld en vertrouwen in het recht is van cruciaal belang voor een goed functionerende samenleving.

De laatste tijd staat dit vertrouwen op allerlei manieren onder druk: de rechtstaat is geen rustig bezit. Elders in dit blad merkt een jonge rechter op dat vertrouwen in het recht voortdurend opnieuw verworven moet worden. Deze Helling wil een bijdrage leveren aan dit noodzakelijke onderhoud. We doen dat niet door in abstracto over de rechtsstaat te filosoferen, maar door die beroepsgroepen onder de loep te nemen die instaan voor een goed verloop van het recht: de togadragers. Dat zijn de rechters, officieren van justitie en advocaten. Als zij hun werk niet goed (kunnen) doen, blijft de rechtstaat niets anders dan een mooi concept. Geen vrijheid zonder gerechtigheid.

Alexis de Tocqueville ruimde in zijn klassieke studie Democracy in America een cruciale plaats in voor de juristerij. Gewapend met gespecialiseerde vakkennis, rationaliteit en publieke waarden zijn juristen volgens hem een betrouwbare en belangrijke sociale kracht. Deze mening spreekt allesbehalve vanzelf. Er bestaat een lange traditie van ‘togabashen’, die de togadrager op al dan niet humorvolle wijze neerzet als iemand die enkel uit is op geld en status en behoud van eigen macht.

Duidelijk is dat de toga ook vandaag onder vuur ligt. Politici en opiniemakers zetten de rechter weg als wereldvreemd of juist als politieke stoorzender en advocaten krijgen het imago aangewreven van gewiekste glibberige mannetjes die nodig in toom gehouden moeten worden. Incidenten van falende togadragers geven regelmatig aanleiding tot kritiek. Zij werpen de vraag van het ‘topje van de ijsberg’ op. Ook is het gezag van de rechter niet langer vanzelfsprekend, de onafhankelijke positie van de advocaat is geen heilig huisje meer en de officier van justitie profileert zich in toenemende mate als crimefighter, in plaats van magistraat.

De auteurs in deze Helling komen allen uit de wereld van het recht. Het vergt soms wat extra inspanning je te verdiepen in hun wereld, maar dan blijkt dat het daarin gaat om zaken die voor ieder van ons van wezenlijk belang zijn: vertrouwen in het recht, veiligheid in de samenleving en een onafhankelijke rechtspraak. De auteurs onderstrepen met name het belang voor togadragers om zo open mogelijk met de wereld te communiceren, de onafhankelijkheid van de advocatuur en een evenwichtige omgang met autoriteit. De Helling hoopt van harte dat politici deze hartenkreten overnemen en tot hun eigen zaak maken.

 

Gerelateerde artikelen