4 minuten

Tussen halve revoluties en hele waarheden

De wereld faalt in het Midden-Oosten

De opstanden in het Midden-Oosten hebben het falen van de internationale gemeenschap pijnlijk aan het licht gebracht. Drie tips voor de omgang met dictators.

Zo snel als de internationale media de opstanden in het Midden-Oosten en Noord Afrika tot revolutie bestempelden, zo snel wordt die these nu weer afgedaan.

Nu stellen revoluties in feitelijk perspectief meestal niet zoveel voor (hoeveel mensen zaten er ook weer nog gevangen in de Bastille tijdens de bestorming, een stuk of zeven?) na verloop van tijd krijgen ze vaak steeds meer (symbolische) waarde. Het is nog veel te vroeg om te oordelen wat er nu precies gebeurt en gebeurd is in de regio. Belangrijker is dat het al dan niet tijdig realiseren van de eisen van de protestanten nu al lijkt te worden gebruikt als hefboom voor een veel te vroege terugkeer van cynisme over de regio: ach ja, als het geen echte revolutie is kunnen we wel weer overgaan tot de orde van de dag.

Als de opstanden een ding pijnlijk hebben blootgelegd, is het de inertie, het gebrek aan visie en de tweeslachtige sulligheid van de internationale gemeenschap. Een gebrek aan daadkracht, dat helaas al heel ver teruggaat. De EU en de VS buigen zich over een nieuwe strategie voor de regio, maar lijken niet in staat tot zinnige zelfreflectie en verdieping in een meer constructieve rol. De regering Obama komt snel met wat nieuwe financiële injecties maar wijzigt inhoudelijk tot dusver weinig. De EU komt ook met een smak geld en Catherine Ashton (de nieuwe Solana) bepleitte in een opmerkelijk artikel in de New York Times een regionale aanpak waarin Money, Mobility en Market Access centraal worden gesteld. Voor dat laatste valt wat te zeggen. Maar verder gaat het stuk volledig voorbij aan de politieke realiteit in de regio en, belangrijker, aan de bijzonder weinig constructieve rol die EU in het verleden in de regio heeft gespeeld.

Juist hier is een wereld te winnen en progressieve politiek zou hierbij het voortouw moeten nemen. De tijd is meer dan rijp voor een investering in een duurzame en grondige herziening van het beleid richting de regio. Wij kunnen geen grote rol spelen in het laten slagen van revoluties en wederopbouw, dat is aan de mensen in het land zelf. Wel kunnen we schoon schip maken met een verleden van het onbeperkt en ongecontroleerd sluizen van geld naar regimes zonder daarbij transparantie en rekenschap te eisen. Ook kunnen we duidelijkheid scheppen in onze rol en behoort een minder tweeslachtig beleid tot de mogelijkheden. Ondanks de opstanden zullen (op zijn minst een aantal) van deze regimes niet zonder slag of stoot verdwenen zijn. Onze verhouding tot dictators of de bolwerken achter dictators blijft de komende periode van belang. In dat kader alvast drie tips:

  • Stel niet alleen voorwaarden maar leef deze eindelijk ook eens na. Via Europese akkoorden worden er grote hoeveelheden geld naar de regio gesluisd. Maar geoormerkt geld voor zaken als mensenrechten wordt meestal aan heel andere dingen uitgegeven. Dankzij de technocratische blik van Europese beleidsmakers die dit toestaan omdat ze denken dat het nodig is om regimes te appaiseren (de bekende belangenverstrengeling) kan dit gebeuren. Het weglaten van condities is helemaal niet nodig om de relaties met deze regimes goed te houden - regimes hebben het geld hard genoeg nodig om mee te gaan. De enige die wel eens werk heeft gemaakt van deze voorwaarden is notabene George W. Bush. In 2003 zegde hij Mubarak de wacht aan waaraan hij – beledigd en wel - meewerkte. Dit resulteerde in een niet onbelangrijke politieke opening. Mubaraks of de komst van nieuwe Mubaraks blijven voorlopig in de regio aan de orde, en het stellen en naleven van voorwaarden dus ook.
  • Wees consistent. Het is lastig laveren met regimes waar soms economische belangenverstrengeling mee bestaat. Toch is het heus mogelijk en wenselijk om alert te blijven op mensenrechten en ze niet als wisselgeld te gebruiken. Zo heeft bijvoorbeeld de langdurige stilte in Europa over mensenrechten in Iran het regime voor geen millimeter afgehouden van de verdere ontwikkeling van zijn kernwapenprogramma. Integendeel, het onthulde slechts de enorme Europese zelfoverschatting van de eigen mogelijkheden. Ook belangrijk: kom niet alleen op voor de mensenrechten van seculiere activisten, maar laat je ook horen als Moslimbroeders of anderen worden onderdrukt. Hou tegelijkertijd op met het uitzenden van dubbele signalen – zoals Obama en Clinton deden toen ze Mubarak in 2009 nog als democratische family friend bestempelden tijdens een warm onthaal op het Witte Huis, terwijl ze bijna gelijktijdig in Ghana Afrika opriepen verder te democratiseren. Door dergelijke dubbele boodschappen en het eenzijdig steunen van seculiere activisten zijn we onze geloofwaardigheid in de regio volledig kwijt geraakt. Willen we daar iets van terugkrijgen, dan moeten mensenrechten consistent ter harte worden genomen.
  • Leg de zere vinger steeds weer opnieuw op zere plek van energie(on)afhankelijkheid. We weten allemaal hoe belangrijk dit onderwerp is. En toch blijft het te stil op dit thema. Juist vanuit een groene politiek perspectief heeft het zin een inhoudelijk verhaal te ontwikkelen als onderdeel van het huidige nabuurschapsbeleid. De effecten van het inzetten van zo’n beleid zal op de lange termijn bovenstaande twee punten vanzelf overbodig maken, omdat het hanteren van een dubbele moraal dan van elk motief ontdaan wordt.

Gerelateerde artikelen