4 mins

25 jaar GroenLinks is het moment voor enkele grote vragen

Met het akkoord over het sociaal leenstelsel richt GroenLinks zich op een gebied waar weinig te halen valt, volgens Alex van Dierendonck. Met andere woorden: schoenmaker, blijf bij je leest.

De rode lijn in de politiek sinds de oprichting van GroenLinks is de opkomst van het neoliberalisme. Dit neoliberalisme is echter momenteel tanende. Keer op keer worden partijen die zich inlaten met neoliberaal ieder-voor-zich-beleid afgestraft: het CDA in 2012 en de PvdA nu. Echter, wat je ook stemt, je krijgt altijd neoliberaal beleid. Mensen herkennen zich daardoor niet meer in hun partij, en het politieke veld versplintert. De realiteit is dat mensen in toenemende mate stemmen tegen het neoliberalisme en de problemen die het veroorzaakt. Zelfs de PVV heeft een uitgesproken links verkiezingsprogramma. 

In essentie is GroenLinks een partij die fundamentele verandering voorstaat en het sociale en het duurzame verenigt; een combinatie die de partij uniek maakt. In potentie is dit een krachtige strategie in een tijd van toenemende ongelijkheid en toenemende milieuproblematiek. 

Maar waarom lieert GroenLinks zich steeds aan neoliberaal beleid? Het laatste wapenfeit van GroenLinks is de afschaffing van de studiebeurs. In een tijd waarin Thomas Piketty met een overtuigende hoeveelheid bewijs aangeeft dat de verspreiding van kennis de enige rem is op een toenemende ongebreidelde ongelijkheid. De kern van deze stelselwijziging – het neoliberale ieder-voor-zich-principe – is binnengehaald. De door GroenLinks behaalde voordelen kunnen makkelijk naderhand gewijzigd worden, zoals met de subsidie op zonnepanelen, na amper een jaar, is gebeurd. Stelselwijzigingen zijn moeilijker dan aan de knoppen draaien, liet Mark Rutte laatst los over zijn strategie. Op deze wijze wordt het eigen verhaal van GroenLinks niet bepaald duidelijk.

Indien GroenLinks een model vindt om Groen en Links fundamenteel te combineren heeft zij echter veel kansen. Daarvoor zal zij eerst twee klippen moeten weten te omzeilen. Ten eerste electoraal niet leeggeplukt worden door links. Meedoen met neoliberale plannen helpt vooralsnog niet, maar het werkelijke gevaar zit hem in de kosten die investeringen in duurzaamheid met zich zullen meebrengen in een periode van economische stagnatie. Deze kosten hebben de neiging zich te verplaatsen naar de groep van de midden- en lage inkomens, en de voordelen naar de groep boven modaal. Het CDA kaartte laatst de exorbitante subsidies voor hybride SUV's aan. De grote vergoedingen voor het plaatsen van windturbines op eigen grond zijn een ander voorbeeld. De enorme investeringskosten die nodig zijn om alle Nederlandse huizen energiezuinig te maken zullen afgewenteld worden op de huurders. De ongelijkheid zal toenemen, omdat forse winsten gemaakt zullen worden door de betrokken bedrijven en beleggingsfondsen, als niet wordt ingegrepen. Juist GroenLinks zal hier attent op moeten zijn en nu oplossingen en instituten moeten ontwikkelen voordat anderen met plannen komen. Lukt GroenLinks dit niet, dan vertrekken haar kiezers naar de SP en verloopt de transitie in een veel lager tempo door de grote weerstanden die het zal teweegbrengen bij de bevolking. 

Ten tweede, niet overbodig gemaakt worden door rechts. De groene agenda wordt momenteel overgenomen door rechts. Het bedrijfsleven pleit voor zeer strenge energiebesparingsmaatregelen, en een stabiel investeringsklimaat voor duurzaamheid. Regelmatig zijn kleine berichten te vinden in de media met enorme getallen zoals 45% in 2030 en dergelijke. Wat is de rol nog van GroenLinks; moet GroenLinks nog hoger inzetten? Waarschijnlijk is dat geen slimme strategie: 45% zal amper gehaald worden en GroenLinks wordt eenvoudig weggezet als te duur en onrealistisch. Het rechtse groene verhaal is echter fundamenteel anders, het is een verhaal over voorzieningszekerheid en over financiering van de transformatie die het grootbedrijf voelt aankomen. Het is geen verhaal van duurzaamheid en zeker geen sociaal verhaal. Het tempo is voor rechts niet van belang, omdat klimaatverandering niet haar eerste drijfveer is. In dat verhaal passen net zo makkelijk schaliegas als windturbines. Het is bovendien een verhaal over centrale controle. Dit biedt kansen, maar indien GroenLinks niet het initiatief naar zich toe kan trekken verliest ze haar geloofwaardigheid en nut als groene partij.

GroenLinks kan een cruciale rol spelen in de verduurzaming van Nederland de komende decennia, mits zij zich richt op het vormen van uitgangspunten die sociaal en groen fundamenteel verenigen. Hiervoor kan zij indien nodig putten uit de uitgebreide kennis bij de Nederlandse universiteiten op het gebied van duurzaamheid, transities en economie. Pas dan is het mogelijk voor GroenLinks om het initiatief naar zich toe te trekken. De angst om getuigenispartij te worden is daarom onterecht en politiek pragmatisme is momenteel contraproductief en misplaatst omdat het neoliberalisme vervangen zal moeten worden door betere uitgangspunten. Pragmatisme ondermijnt bovendien de kracht en functie van betoog en beeldvorming, in een tijd waarin fundamentele veranderingen gewenst zijn. 

Een partij die 25 jaar bestaat mag gerust het juiste moment kiezen om de komende 25 jaar aan de slag te gaan.

Reacties

Jorein Versteege

GroenLinks stelt niets meer voor. Van oorsprong was het een lijstverbinding tussen de CPN ( in 1989 meer sociaal democratisch dan marxistisch ), de PSP ( weinig meer met het socialisme ) en de PPR ( nooit socialistisch geweest ). Wat je tegenwoordig ziet in GroenLinks is meer PPR taal dan CPN/PSP idealen. GroenLinks wil geen socialistische maatschappij, ze denken totaal foutief dat ze een groene samenleving kunnen opbouwen binnen het bestaande kapitalisme!

Waarom zouden arbeiders stemmen op deze partij?

Reactie toevoegen