4 mins

A Diet of Austerity

recensie

Begint een beter milieu echt bij jezelf? De Britse activiste Elaine Graham-Leigh denkt van niet.

Obama grijnst zijn Obama-grijns en hapt onder toeziend oog van het journaille in een stevige hamburger. Amerikaanser wordt het niet. Toch is de populariteit van de hamburger niet te danken aan hongerige goudzoekers of, zoals Wikipedia meent, aan tijdgebrek in de moderne samenleving. A Diet of Austerity betoogt dat het komt door gewiekst beleid van landbouwbedrijven. Koeien brachten namelijk meer geld op dan tarwe, kippen of varkens, dus de consument moest ze maar veel gaan eten.
De hamburger staat symbool voor alles wat er mis is met ons voedsel volgens Elaine Graham-Leigh, milieuactivist sinds jaar en dag. Maar niet op de manier die je zou verwachten. Ze weigert namelijk het vlees zelf, of de hongerige consument als grootste boosdoener aan te wijzen. Het is de energieverslindende manier waarop de geglobaliseerde, industriële economie de hamburgers produceert die zorgt voor de aftakeling van het milieu en de opwarming van de aarde.
A diet of austerity

Yoga en Quinoa


A Diet of Austerity vertrekt vanuit de observatie dat lageropgeleiden vaak de schuld krijgen van klimaatverandering. Eten zij immers niet teveel, en alleen maar slecht voedsel? Zie hier een interessante parallel met bezuinigingen: ook die worden grotendeels afgewenteld op de onderklasse omdat er teveel uitgegeven is. Grieken op het strand, met vakantie in de bijstand, ze hadden zich beter moeten beheersen en harder moeten werken, hoor je Jeroen Dijsselbloem calvinistisch tandenknarsen.

Het boek laat aan de hand van enkele voorbeelden zien hoe ook de verantwoordelijkheid voor klimaatverandering van overheid en bedrijfsleven naar het individu is verplaatst. Waar de Club van Rome vooral politici aansprak om de negatieve effecten van de economische groei te voorkomen, ligt het tegenwoordig hoofdzakelijk aan onszelf. Ook hier te lande wordt, indachtig de gevleugelde uitspraak “een beter milieu begint bij jezelf”, gepleit voor kort douchen, spaarlampen indraaien en Meatless Mondays.

Juist bij die eigen verantwoordelijkheid wringt de schoen. Voedsel en gedrag zijn in hoge mate gekoppeld aan sociaaleconomische status, dus je keuze in de supermarkt is minder onbevlekt ontvangen dan die soms lijkt. Zo zijn trends op het gebied van yoga, quinoa en rollende keukens bij uitstek het terrein van hogeropgeleiden, terwijl een blik op de kassaband van de Duitse grootgrutters de andere kant laat zien. Daarnaast berust het verwijt van overheden en bedrijven aan de burger op de misvatting dat de samenleving ingericht is op basis van vraag in plaats van aanbod. Denk aan de alomtegenwoordigheid van reclames en het vermeende bestaansrecht van thee met bosbessenmuffin smaak.

Of kijk naar de hamburgers: mensen maken hun keuzes niet in een vacuüm, maar worden beïnvloed door commerciële belangen, zegt Graham-Leigh. De oorzaak van alle vervuiling en verkwisting ligt dan ook niet in de luiheid of eetlust van mensen, maar in een systeem waarbij alleen kortetermijnwinst wordt nagestreefd. Voedselverspilling is dan geen probleem, en garnalen kweken in Thailand, koken in Nederland, pellen in Marokko en uiteindelijk verkopen in Nederland is prima als dat het goedkoopste is. Met dank aan externaliteiten blijven de gekoelde vrachtwagens af en aan rijden.

Allons enfants ...

Tot zo ver is het betoog goed te volgen, maar het geheel ontspoort danig zodra er een oplossing aan de horizon verschijnt. In de geest van Naomi Klein pleit Graham-Leigh voor het einde van het kapitalisme. Weg met globalisering, megastallen en multinationals, terug naar lokale, kleinschalige landbouw. Dat klinkt aansprekend, maar een tussenweg is er voor de milieuactiviste niet. Dus iedereen die gelooft in tech fixes, innovatie die het milieu spaart maar het systeem in stand houdt, heeft last van vals bewustzijn.

Het alternatief dat de lezer voorgeschoteld krijgt is een klasseloze samenleving met de relatieve overvloed van een boerderij in de hongerwinter. Een gedetailleerde routeplanner naar dit einddoel is uiteraard niet te verwachten, maar alleen al het streven roept enkele bedenkingen op. Allereerst heeft de industrialisatie die de aarde schade toebrengt ook voor veel vooruitgang gezorgd. De overheid mag dan, zoals de econome Mariana Mazzucato betoogt, een belangrijke aanjager van vooruitgang zijn, maar vrijheid en concurrentie kunnen juist bijdragen aan de zoektocht naar alternatieven voor olie en gas.

Daarnaast hebben wij, de haves die net zo goed tot de 1% behoren, het simpelweg veel te goed om te kiezen voor een radicaal andere manier van leven en gaat Graham-Leigh voorbij aan de machtsvraag. Wie zorgt voor de omslag, draait de globalisering terug en de thermostaat omlaag? Dat het kapitalisme ons keuzes opdringt laat ook zien dat de mens geneigd is tot de weg van de minste weerstand. Zonder bourgeoisie en supermarkten zal dat niet ineens anders zijn.

Het systeem is dus inderdaad het probleem, maar met antikapitalistisch neoluddisme wordt het kind met het badwater weggegooid. Alleen al vanuit pragmatisch oogpunt verdienen tech fixes dus de voorkeur boven een Umwertung aller Werte. Met een eerlijke CO2-belasting en meer lokaal, onbewerkt en seizoensgebonden voedsel zijn we bijvoorbeeld al een heel eind. Dat is lastig genoeg, maar daar hebben we geen socialistische heilstaat voor nodig.

Elaine Graham-Leigh, A Diet of Austerity: Class, Food and Climate Change (2015). Winchester: Zero Books.

Reacties

John van Paassen

Hallo Ruben,

Dank voor je kritische beschouwing en waardering voor het feit dat je het kan opbrengen om zoveel aandacht te besteden aan een flutboek vol onzin en arrogante aannames.

Als je het niet erg vind ga ik het zeker niet lezen. Jouw weergave van de inhoud rechtvaardigt niet de tijdinvestering.

De consument wordt hier neergezet als een dom, debiel en onkundig wezen die door de slimme boeren worden gestuurd naar een gedrag dat hun het beste uitkomt. Wat een onzin en wat een belediging. Als de consument de hele dag mais wil eten dan maken de boeren mais en als ze kip willen eten maken ze kip. En dus als de consument biologische producten wil dan komen die er. Zo simpel is het.

Nu is dit wel een extreem voorbeeld van een oud links probleem. Links claimt het morele gelijk en komt in aanvaring met de meest elementaire democratische principes. Uiteindelijk gaat men zich fascistisch gedragen.

Dit komt tot uiting in gewelddadige acties van krakers, dierenterroristen, en anti-globalisten. Vernieling, intimidatie, chantage, mishandeling en moord zijn zomaar een paar misdaden waar extreem links zich van bedient om hun zin te krijgen. Het is dan wel vreemd dat men iemand als Geert Wilders de maat wil nemen. Met het generaal pardon is de rechtstaat terzijde geschoven maar tegen iemand die gebruik maakt van het recht op vrije meningsuiting wordt aangifte gedaan zodra die zijn boekje te buiten gaat.

Onlangs bleek maar weer toen bleek hoezeer het linkse fascisme in de samenleving is geïnfiltreerd. Het verhaal van Rara leest als linkse kristalnacht door het stichten van brand bij de Makro en vernielingen bij de Shell. De vergelijking is wellicht in linkse ogen wat overdreven maar ik daag iedereen uit om het verschil uit te leggen. En de daders? Die werken gewoon bij de VPRO bij het programma Tegenlicht alwaar Henneke Hagen gewoon op de aftiteling staat terwijl vaststaat dat zij samen met haar toenmalige partner René Roemersma het hart van de Rara vormden.

Kortom, ik ben een beetje afgedwaald maar mijn conclusie is dat dit boek alleen maar nuttig is om de haard mee aan te steken.

JvP

Anoniem

Het boek zal inderdaad geen al te goede verbinding kunnen maken tussen de analyse van wat er misgaat en het voorstellen van 'de' oplossing.
Voor dat probleem staan we nu, GroenLinks incluis, want ook GroenLinks kan die verbinding nog niet goed maken.

Daarom ontstaan nu diverse narratieven die wellicht niet accuraat zijn maar pogen om een nieuwe logica te introduceren. Zoals bijvooreeld, ecological modernisation, futurisme, ecologisme, nationalisme, defaitisme, regressiviteit, techno-optimisme etc.

Het zou helpen als een genuanceerde discussie gestart werd op basis van feiten en afwegingen.
Stellingen zoals"vrijheid en concurrentie kunnen juist bijdragen aan de zoektocht naar alternatieven voor olie en gas." zijn gemeenplaatsen geworden. En daarmee stapt de kritische lezer hier in dezelfde valkuil als de schrijver.

De vraag is bijvoorbeeld wanneer kan concurrentie bijdragen aan alternatieven en wanneer niet.
En wat is die vrijheid precies en wat willen we daarvan behouden en wat niet.

Anoniem

John van Paassen zit zoals gebruikelijk hier
weer eens vrolijk te trollen.

Reactie toevoegen