4 mins

Dromen van linkse solidariteit

Links staat voor de keuze: doorgaan op de huidige voet of fundamentele veranderingen doorvoeren. Vegasocialisme of biefstuksocialisme?

Twee weken geleden kopte NRC dat ‘Links weer droomt van samenwerken’. Een aantal PvdA en GroenLinks prominenten uit heden en verleden spraken mooie woorden over het belang van bundeling van de krachten. Vrijdag organiseerden de wetenschappelijke bureaus van beide partijen in De Balie een debat over de toekomst voor links. In de bijdragen van beide partijvoorzitters Hans Spekman en Rik Grashoff bleken duidelijk de verschillen tussen de partijen, maar ook de bereidheid om rustig verder te willen praten over de overeenkomsten en verschillen. Als wetenschappelijk directeur van GroenLinks geef ik graag een schot voor de boeg voor die verdere discussie: een herdefiniëring van wat linkse solidariteit betekent.

Linkse politiek in Nederland lijkt soms verzand in discussies over tienden procenten koopkrachtwinst of –verlies. In boosheid over exorbitante salarissen of bonussen in de financiële sector. De politieke discussie over hervorming van het belastingstelsel gaat gelukkig ook over meer fundamentele vragen van ongelijkheid en rechtvaardige verdeling– mede dankzij het wetenschappelijk werk van Piketty. Maar traditioneel links richt zich in haar uitleg van solidariteit teveel op instituties en burgers in het hier en nu, en sluit zijn ogen voor de bredere uitwerking van ons huidige economisch model nu en in de toekomst.

Die uitwerking kan kort samengevat worden: daling van natuurkwaliteit, stijging van temperatuur. De Europese biodiversiteit kachelt achteruit. Nederland was hier helaas een Europese koploper waardoor nog maar 15% van onze oorspronkelijke biodiversiteit over is. Zelfs de huismus staat inmiddels op de rode lijst van bedreigde soorten. Tegelijkertijd stijgt de wereldtemperatuur gestaag. In januari bereikten de verschillende langjarige gemiddelden wederom recordwaarden in de klimaatupdate van weblog Sargasso. Alle aandacht ging de afgelopen jaren naar de financiële crisis, maar de ‘olifant in de kamer’ is de klimaatcrisis die het fossiele economische model aan het veroorzaken is. Onder aardwetenschappers is er inmiddels discussie gaande of we moeten spreken van een nieuw tijdperk: het Antropoceen. Dit betekent een tijdperk waarin de mensheid voor het eerst eigenhandig de hele aarde verandert door intensieve landbouw, milieuvervuiling, en klimaatverandering. Deze ontwikkelingen hebben belangrijke implicaties voor het linkse begrip van solidariteit.

De verdeling van de negatieve milieu-effecten van het huidige economische model is namelijk ongelijk: de armsten worden het hardst getroffen. Het zijn vooral arme landen die niet in staat zijn hun bevolking te beschermen tegen de gevolgen van  klimaatverandering. Het was een gezin uit Tuvalu (inkomen per hoofd van de bevolking in 2013: $ 5840) dat een verblijfsvergunning in Nieuw Zeeland kreeg als eerste erkende klimaatvluchtelingen. Ook binnen welvarende landen zijn het vooral de lage inkomens die het meest te leiden hebben onder milieuverontreiniging. De huizen langs snelwegen zijn meestal geen villa’s. Het milieu is mede een kwestie van inkomensongelijkheid - hoewel we er vaak niet in die termen over denken.

Daarnaast heeft de fossiele wegwerpeconomie een ongelijke impact op verschillende generaties. Fossiele brandstoffen en grondstoffen die we nu op niet-duurzame wijze verbruiken zijn niet meer beschikbaar voor toekomstige generaties. In sommige gevallen krijgen deze generaties er een sterkere economie voor terug, maar dat is niet vanzelfsprekend. Zeker is dat de aanslag van onze huidige economie op de natuur een schaduw vooruit werpt. Onze kinderen en kleinkinderen zullen bijvoorbeeld nooit kunnen genieten van de schoonheid van een wilde Sumatraanse tijger als er niet heel hard gewerkt wordt aan de bescherming van de laatste exemplaren tegen de ontbossing van hun leefgebied.

Daadwerkelijke solidariteit met huidige en toekomstige generaties vereist dus dat de fossiele wegwerpeconomie op de schop gaat. Dat is de uitdaging die links aan moet gaan, en snel ook. De komende 10 à 15 jaar zijn cruciaal als we de negatieve gevolgen van klimaatverandering willen beperken, het geeft dus geen pas rustig te wachten op herstel van de economie. De titel van de Nederlandse vertaling van Naomi Kleins recente bestseller is niet voor niets: "No Time, verander nu voordat het klimaat alles verandert".

Er bestaan grote verschillen tussen de linkse partijen in de mate waarin ze fundamentele keuzes durven te maken om milieuproblemen aan te pakken. Rens van Tilburg benoemde dit vrijdag in de Balie als biefstuksocialisme versus vegasocialisme: is materiele welvaart in het hier en nu het enige doel of gaat het ook om kwaliteit en solidariteit met toekomstige generaties. De ambitie van de Nederlandse regering voor de klimaattop aankomende december in Parijs zal wat dat betreft een interessante lakmoesproef zijn.  Meer in het algemeen drukt het Antropoceen ons met de neus op de feiten: solidariteit moet gaan om mens en milieu, nu en in de toekomst. Pas als linkse partijen hier consequenties aan verbinden in hun politiek handelen zit er muziek in linkse samenwerking en –belangrijker nog – is er het perspectief op een hernieuwde opleving van solidariteit.

Deze bijdrage verscheen eerder op Joop.nl onder de titel 'Biefstuksocialisme versus vegasocialisme'. Het debat ‘Toekomst voor Links’ dat op 24 april in de Balie plaatsvond is hier terug te zien.

Reacties

Henk Daalder

Als dit debat een ding duidelijk heeft gemaakt, is het, dat partij prominenten geen vooruitgang gaan creëren. Veel verder dan de onderlinge verschillen benoemen was het niet, om het positief te houden.
In plaats van roepen dat de ander over zijn eigen schaduw moet heenstappen, is het productiever te gaan concurreren met inspirerende linkse visies.
Laat de partij prominenten maar soldaatje spelen in de dagelijkse politieke strijd, daar zitten ze toch al behoorlijk vast in.
Die strijd heeft generaals nodig, en dat zijn de leden.
Linkse politieke partijen negeren hun generaals. Daarom kachelen ze achteruit.

Laat de leden, en iedereen is lid, op voet van gelijkheid Linkse vergezichten schetsen, en geef iedereen ruim de kans en een podium, om die visies verder te verbeteren. Die visies moeten zo inspirerend zijn, dat ze stemmen gaan trekken. De partij of sectie die de mooiste visies ontwikkelt, krijgt de meeste stemmen, voor de inhoudelijke kwaliteit.

Zowel het biefstuk-socialisme als het vega-socialisme heeft een plek in de toekomst, ook het conservatieve socialisme van de SP is nodig.
Door te abstraheren naar een hoger niveau, is het gemakkelijker elkaar een beetje te vinden. Goede voorstellen van elkaar te steunen en door te ontwikkelen.

Recht sleept Nederland weer terug naar de armoedige en rechteloze middeleeuwen. Al denken vvd stemmers dat er voor hen allemaal plek is in de hofhouding. Al moeten ze daarvoor wel in 3 banen werken.

Linkse mensen kunnen weer de afgebroken voorzieningen opzetten, maar alleen voor Linkse mensen. Dat is hard met rechtse armoede om je heen, maar alleen zo werk je rechtse armoede weg, negeren en aan hun lot overlaten. En vooral laten zien dat de Linkse samenwerking, solidariteit, voor wie Links wil zijn, voordeel oplevert.

Voorbeelden van Linkse samenwerking.
- Vakbonden die hoger loon, en betere voorwaarden bedingen, alleen voor leden.
- Politieke partijen die hun leden helpen met het kopen van stukjes windpark per huishouden. Die deelnemers hebben dan veel goedkopere stroom. Juist hier moten politieke partijen een rol spelen, omdat de ruimtelijke plannen door politici worden besloten.
- Zorg coöperaties met alleen voor deelnemers de voordelige tarieven en bijdrage van eigen vrijwilligers.
De landelijke netwerken van politieke partijen kunnen de regels op landelijke schaal coördineren, zodat lokaal rechts de lokale coöperaties minder gemakkelijk tegen elkaar uit kan spelen.
- Energie neutraal verbouwen van bestaande woningen, dit organiseren, stimuleren en bewoners vooruit helpen.

Allemaal voorbeelden van ingrepen die direct voordeel opleveren, voor wie er aan meedoet, maar waarin de individuele burgers te zwak zijn om dat te realiseren.

Zo zijn de net door rechts afgebroken voorzieningen ook ooit ontstaan, omdat ze meer beschaving brachten dan de middeleeuwse structuren van rechts.
Rechts uitsluiten van Links voordeel klinkt hard, maar ze hebben het er zelf naar gemaakt.
Als rechtse mensen weer socialiseren, dan mogen ze toetreden. Maar natuurlijk niet in het bestuur, de komende 40 jaar.

John van Paassen

Met de bijdrage van Henk Daalder is links weer helemaal terug bij af. Met dit soort leden heb je geen weerwoord meer nodig om jezelf overbodig te maken. Hij discrimineert er lustig op los en de democratie en rechtstaat wordt lukraak overboord gezet. En als uitsmijter de laatste zin waarin rechtse mensen moet "socialiseren". Ik krijg er overal jeuk van. Brrrrr.

John van Paassen

PS. toch gek dat al die Afrikanen hun leven wagen om zich te vestigen in dit kille rechtse land waarin alle sociale voorzieningen zijn afgebroken. Misschien moeten we Henk naar Afrika sturen om deze boodschap daar te verkondigen. Ik denk dat ze er dan wel twee keer over nadenken om die gevaarlijke tocht te ondernemen.

John van Paassen

Nog even over de analyse van Jasper Blom. Waar zijn betoog op neer komt is dat er pas van linkse samenwerking sprake kan zijn als de GroenLinks koest leidend wordt.

In de laatste alinea staat het letterlijk "Meer in het algemeen drukt het Antropoceen ons met de neus op de feiten: solidariteit moet gaan om mens en milieu, nu en in de toekomst. Pas als linkse partijen hier consequenties aan verbinden in hun politiek handelen zit er muziek in linkse samenwerking De linkse samenwerking".

Kijk zo werkt het natuurlijk niet. De SP wil NU banen en NU hogere uitkeringen waardoor er NU meer geconsumeerd zal worden. De toekomstige generaties zoeken het later zelf maar uit. Het zal de SP-ers jeuken of de natuurlijke habitat van die Sumatraanse tijger in takt blijft.

Nederland blijft ver achter als het om duurzame energie gaat. Maar dan moet je wel kijken naar de oorzaken hiervan. Pas als je weet wat de oorzaak is kun je werken aan oplossingen. Oorzaak nummer 1: wij hebben goedkoop aardgas en dus is de noodzaak om te investeren in duurzame energie klein. Oorzaak nummer 2: Wij zijn op Bangladesh na het dichtstbevolkte land ter wereld zodat we weinig mogelijkheden hebben om bijvoorbeeld windmolens te plaatsen en naar schaliegas te boren. Schaliegas is niet echt duurzaam maar wel een stuk beter dan bijvoorbeeld kolen. Oorzaak nummer 3: wij hebben geen bergen en dus ook geen waterkrachtcentrales. Oorzaak nummer 4: wij hebben helaas maar 1 kerncentrales. Frankrijk heeft er 59 en Duitsland 26. België heeft er ook 6. Tja, als je 59 kerncentrales hebt, zoals Frankrijk, dan haal je iedere milieunorm met twee vingers in je neus. Oorzaak 5: wij hebben de grootste olie (en vooral gas) maatschappij ter wereld in huis. Wat nu te doen?

Maatregel 1;
Schrap subsidies maar verdubbel de belasting op energie en in Europees verband de belasting op benzine. Zolang midden in de winter de winkels hun deuren wijd open zetten is de energie nog veel te goedkoop.

Maatregel 2;
Schaf het rookverbod af zodat de cafés niet meer de buitenlucht gaan opwarmen met infrarood stralers.

Maatregel 3;
Verhoog de wegenbelasting iedere jaar dat een auto ouder wordt. De vrijstelling voor wegenbelasting voor oude vuile auto's is ronduit belachelijk.

Maatregel 4;
Los de files op door de 6-daagse werkweek in te voeren, vakanties nog veel meer te spreiden, belasting op motoren en scooters te verlagen, landbouwvoertuigen en mensen zonder werk te weren van de hoofdwegen tijdens de spits en een rijverbod voor vrachtwagens op de meest linker rijstrook. Dat komt dus neer op een inhaalverbod op snelwegen met twee rijstroken.

Maatregel 5;
Schaf de kinderbijslag af om de groei van de bevolking af te remmen. Voor het derde kind moet een kinderbelasting worden ingevoerd.

Maatregel 6;
Stop met windenergie op ze en investeer dat vele geld in getijdestroom, isolatie van woningen en zon energie. VEEEEEL efficienter!!!

Maatregel 7;
Gebruik alle ontwikkelingshulp om de groei van de bevolking in alle landen van de wereld te stoppen.

Maatregel 8;
Laat geen enkele gelukzoeker meer toe in Europa.

Maatregel 9;
Schaf de btw op fietsen af.

Maatregel 10;
BOUW KERNCENTRALES!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

GroenLinks en de SP staan verder van elkaar af dan de VVD en GroenLinks. Het loont dus om eens los te komen van de hele links-rechts tegenstelling en je blik wat verder open te zetten.

Reactie toevoegen