4 mins

'Gratis geld voor iedereen'

Gezonde voeding voor de geest tijdens de decemberdagen

Recept voor feel-good feestdagen: zonder je af met 'Gratis geld voor iedereen' en lees het in één weekend uit met wat Fair trade en/of Bio lekkers bij de hand. Dringende wenk: bespreek de inhoud aan de feestdis onder geen beding met managers of directeuren van 60+. 

Blijde boodschap

Ik had de panacee voor alle wereldproblemen in handen. Ik las over een volmaakte oplossing voor armoede met alle fantastische neveneffecten van dien (meer vrije tijd, minder gezondheidsproblemen, minder criminaliteit, meer jaren scholing, minder consumptiedrang, minder (mondiale) ongelijkheid). Bregmans pleidooi, heel kort gezegd: geef iedere inwoner van Nederland zonder aanziens des persoons een basisinkomen. Koppel daaraan belastingmaatregelen die arbeid ontzien en activiteiten belasten die negatieve maatschappelijke en/of milieueffecten hebben. Ik zag de gedroomde samenleving voor mijn geestesoog verschijnen. Een gevoel van welbehagen doorstroomde mij. Ik zon al op manieren om bij te dragen aan het verspreiden van deze vreugdevolle boodschap.

Gratis geld voor iedereen, Rutger Bregman

Suspecte bewijsvoering

Tot ik mijn vader sprak, voormalig marketingdirecteur. Hij begon over de onvermijdelijke fraude die op zou treden als je gratis geld gaat uitdelen. Had ik recent het nieuws niet gevolgd rond de tweelingenfraude? Vriend Rob, manager in de schoolboeken uitgeverij, deed er nog een schepje bovenop: hij hoefde het boek deze kerst niet van me te lenen, het TedX praatje van Bregman en een artikel in NRC over het basisinkomen van een Britse econoom vond hij voldoende om de hoofdlijn van het gratis geldbetoog te volgen. Hij achtte 'alle bewierookte bewijsvoering toch een tikje suspect'. Ik was ontdaan door hun opmerkingen. Had ik me een waanbeeld voorgespiegeld? Was ik aan het idealiseren geslagen?

Cognitieve dissonantie

Ik waardeer het enorm dat Bregman aan het slot van zijn boek wijst op het fenomeen 'cognitieve dissonantie'. Hij realiseert zich dat hij -gegrepen als hij is door de idee van een basisinkomen- alle kritische literatuur over dit onderwerp terzijde schuift. Ik laat mijn cognitie hier graag nog even dissoneren. Ik ben nog steeds blij dat ik 'Gratis geld voor iedereen' las. In mijn studietijd nam ik alle verplichte andersglobalistenkost tot me; 'No Logo', 'The Silent Takeover', Hertz, Stiglitz, Klein en Sachs, ik las ze allemaal en meer. Het deed me goed dat de toon en inhoud van Bregmans betoog wezenlijk anders zijn dan wat ik toentertijd las. 

Optimisme

De theorie van Bregmans boek stemde mij optimistisch. Hij schetst vanuit historisch perspectief overtuigend dat we het wereldwijd nog nooit zo goed hebben gehad. Dat de vooruitgang de afgelopen paar eeuwen werkelijk een ongekend succes is geweest. Verademing, want schuld en schaamte drukten doorgaans op me als ik in 'de juiste' boeken las wat ik allemaal had en wat anderen (daardoor) ontbeerden. Bregman is niet blind voor de scheve verhoudingen in de wereld, integendeel. Hij ziet nu juist een mogelijkheid om de vooruitgang de afslag te laten nemen naar het werkelijk mondiaal delen van de overvloed. 

Hij laat vervolgens zien dat het idee van het basisinkomen verre van nieuw is en dat een republikeinse president als Nixon op het punt stond om gratis geld te gaan verstrekken aan zijn burgers. Zo revolutionair is dit plan dus helemaal niet. Zouden onze geesten daar anno nu dan niet rijp voor kunnen zijn? Bovendien deed ik nieuwe kennis op over de stimulerende en perverse effecten van belastingmaatregelen en andere relevante economische mechanismen. Ook deed ik me tegoed aan de onderhoudende (historische) anekdotes. Zijn boek gaf energie om na te denken over wat werkelijk van belang is en hoe je dat bereikt. 

Dromen deze kerst

En eigenlijk ben ik mijn vader en vriend Rob dankbaar, ontdek ik terwijl ik mijn betoog schrijf. Hun opmerkingen deden me terugkeren naar de realiteit. De illusie van perfectie liet ik varen en dat is wel zo gezond. Samenleven is het werk van feilbare mensen, ik zie het gevaar van het Ideaal willen. Maar ik hoor Jacques Brel nu zingen in mijn oor 'd'atteindre l'inaccesible étoile'. Naar de sterren streven, 'zonder dwang en zonder harnas'. Laat mij die onmogelijke droom maar dromen zolang ik de werkelijkheid niet uit het oog verlies. Zo ziet Bregman het ook. Alles begint met het koesteren van een Goed Idee. Wie durft te dromen deze kerst?

Rutger Bregman: 'Gratis geld voor iedereen', De Correspondent (2014)

Reacties

Juliet

Mooi geschreven en een heel actueel onderwerp.

Voor fraude zou ik, in tegenstelling tot je vader, juist het minst bang zijn. Ik denk namelijk dat de fraude juist omlaag gaat. Nu hebben we allerlei instanties die moeten controleren of mensen al dan niet een te hoge uitkering, zorgtoeslag of awbz vergoeding krijgen. Dan is iedereen gelijk dus zijn al die controles niet meer nodig. Natuurlijk moet je de inschrijvingen in het basisregister controleren, maar dat moet nu ook, dus feitelijk hoef je niets extras te doen.

Bovendien denk ik dat er minder criminaliteit zal zijn. Mensen zullen minder gauw toevlucht zoeken tot criminaliteit als hun basisbehoeften voorzien zijn, ze voldoende scholing hebben en een goed leven. Hand in hand daarmee zal ook de gezondheid beter worden want helaas is friet of een blik knakworsten goedkoper dan verse groenten.

Maar ik zie ook nadelen. Misschien willen mensen niet meer zo graag werken als ze gratis geld krijgen. En dat geld moet ergens vandaan komen dus er zal toch gewerkt moeten worden om geld te genereren via belastingen. Dat is een nadeel.Een ander nadeel is wellicht dat als we opeens in een basisinkomen gaan voorzien dat er misschien een inflatie plaatsvindt omdat we opeens meer geld hebben en diensten/producten daardoor voor meer geld verkocht gaan worden.

Misschien is een tussenstap een goed idee. Ik vind al jaren dat het minimumloon een misleidende term is. Als je huurtoeslag moet gaan aanvragen omdat je niet kan huren met een minimumloon, dan volstaat het minimum dus niet. Als je zorgtoeslag nodig hebt, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen of als je kindertoeslag nodig hebt volstaat het minimumloon dus ook niet. Een minimumloon betekent dus eigenlijk een loon waar je niet van kan leven met een beetje pech.

Als je dan helemaal de pech hebt in de bijstand of de wao terecht te komen, kom je zelfs op 70% van het minimumloon. Dus het minimum wat al niet toereikend is wordt dan nog een stuk gekort. Niet met een procentje of wat, maar met maarliefst dertig procent! Met als gevolg dat er nog meer huurtoeslag, zorgtoeslag, kwijtscheldingen, kinderkortingen en nog veel meer kunstgrepen nodig zijn om iemand enigzins een normaal bestaan te laten hebben.

Dus heel misschien kunnen we als tussenstap zorgen dat een minimumloon gaat betekenen dat je ervan kan leven. Dat als je een minimumloon hebt dat je daarvan je huis kan huren of kan kopen zonder kunstgrepen of huurtoeslag, dat je daarvan je zorgverzekering kan betalen zonder huurtoeslag en dat je daarvan je boodschappen kan doen en het treinkaartje naar je werk kan betalen. Dat zou al zo'n stap in de goede richting zijn en scheelt al zo oneindig veel bureaucratie. Bovendien zorgt het voor minder afstand tussen de top van het bedrijfsleven en de "gewone" werknemers.

Als je dit dan ook nog doortrekt naar de uitkeringsgerechigden. Honderd procent van een minimumloon waar je daadwerkelijk van kan leven, dan kan de hele afdeling huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderkorting etc verdwijnen bij de belastingdienst. Dat scheelt enorm.

Reactie toevoegen