4 minuten

Het basisinkomen: een vrijplaats voor parasieten?

Gratis geld voor iedereen, dat moet wel horden luie blowers en ander werkschuw volk opleveren. Of toch niet?

Je kunt deze weken geen krant of weekblad open slaan of er staat een artikel in over het basisinkomen. Ook in de burelen van politieke partijen wordt volop over het onderwerp gediscussieerd. Het onlangs verschenen boek van Rutger Bregman, Gratis geld (2014), geeft een uitvoerig exposé van de voors en tegens van het basisinkomen. Het is niet overdreven te stellen dat de discussie die onlangs opnieuw is opgestart met dit boek begonnen is.

Het meest controversiële aspect van het basisinkomen is het onvoorwaardelijke karakter ervan. Je krijgt zomaar gratis geld op je rekening. Zelfs de lazy surfer die de hele dag jointjes rokend op het strand ligt krijgt een vast bedrag uitgekeerd.

Onverdiend geld op je rekening: is dat wel rechtvaardig? Is het basisinkomen niet fundamenteel in strijd met het principe van loon naar werk? En is het wel verstandig? Wat als er tientallen duizenden free riders ontstaan: mensen die parasiteren op het werk van anderen?

De veronderstelling achter die aanname is dat mensen het liefst zouden willen ophouden met werken. Het is de vraag of dat klopt. In zijn Kapitaal in de 21ste eeuw wijst Thomas Piketty er op, dat menig kapitaalbezitter inmiddels zo rijk is dat hij of zij al lang niet meer hoeft te werken. Zeker tien procent van de mensheid kan het zich volgens hem permitteren om te stoppen met werken. Toch blijven veruit de meesten die van de rente op hun kapitaal leven gewoon doorwerken.

Als dat voor 10 procent van de mensheid opgaat, waarom zou dat dan niet voor de rest opgaan? Betekenisvol werk vormt een prikkel op zichzelf. Het is intrinsiek motiverend.

Neem een site als Wikipedia. Talloze personen dragen daar aan bij zonder een cent te verdienen. De meesten doen dat bovendien stilletjes, buiten het zicht van anderen. Inmiddels zijn er tal van dergelijke niet-commerciële platforms opgericht. Geen van deze sites kan bestaan zonder vrijwilligerswerk. Of ga eens in de weekenden op de sportvelden kijken. Daar wemelt het van vrijwilligers. Om van het aantal onbetaalde krachten in de mantelzorg of in NGO’s maar te zwijgen.

Er zullen bij de introductie van het basisinkomen onvermijdelijk profiteurs opduiken. Maar de vrees voor grootschalig misbruik is ongegrond. Mensen werken niet alleen omdat het moet, maar ook omdat werk aantrekkelijk is. Een arbeidscontract omvat veel meer dan de toegang tot een goed salaris. Werk beschermt je tegen isolement, je maakt vrienden, je test jezelf en je vindt uit hoe de wereld in elkaar zit.

De econoom Paul de Beer kwam ooit met de volgende formule voor wat werk waardevol maakt:

S = B (I + E) + Z. [S = Satisfactie, B = Baan, I = Inkomen, E = Eer, en Z = Zekerheid].

De introductie van een basisinkomen zal vermoedelijk invloed hebben op al deze factoren. Wie over een basisinkomen beschikt is minder afhankelijk van het salaris dat men verdient. Het gevolg zou kunnen zijn dat E, net zoals in het voorbeeld van de rijken hierboven, een grotere rol speelt in iemands overweging al of niet een baan aan te nemen. Bovendien zou Z wel eens minder gewicht in de schaal kunnen leggen: men is immers verzekerd van een basisinkomen. Vandaar dat de arbeidsmarkt en de wijze van arbeidsbemiddeling bij de introductie van het basisinkomen wel eens beduidend van karakter zouden kunnen veranderen.

Een van de belangrijkste redenen voor de invoering van het basisinkomen is dat goede banen, met uitdagend werk en een goed salaris, schaars beginnen te worden. Tal van bekende economen, van Robert Reich tot Erik Brynjolffsson, van Lawrence Summers tot Koen Teulings, vrezen dat dit niet incidenteel maar structureel is. Met name in het middensegment dreigen er veel banen te verdwijnen. Er is echter nog steeds volop zinvol werk te doen. De banen zijn het probleem, niet het werk.

In tal van zorgende beroepen valt op dit moment geen droog brood te verdienen. In de kinderopvang, in de verpleging, in het lager en middelbaar onderwijs, in de horeca, in de huishoudhulp of de schoonmaak: het wemelt er van kleine, slecht betaalde banen. Steeds vaker worden ZZP'ers in de zorg met vormen van emplooi opgescheept waar de werknemer alle risico’s draagt. In tal van beroepen zijn de lonen uiterst laag en zien we dat de werkgever geen cent in zijn personeel investeert. Salariskortingen zijn aan de orde van de dag.

Invoering van het basisinkomen kan de machtsverhouding tussen werkgever en werknemer meer in balans brengen. De hoop is dat het mensen in staat stelt zinvol werk te verrichten, in plaats van onverwijld een slecht betaalde baan te moeten aannemen.

Zou invoering van het basisinkomen tot grootschalig parasitisme leiden, dan vormt dat een zwaarwegende reden ermee op te houden. Tien procent van de mensheid heeft inmiddels echter laten zien liever te werken dan zorgeloos te luieren. Kleinschalig parasitisme is onvermijdelijk. Maar dat is niet het grootste probleem. Het grootste probleem is dat mensen die zinvol werk verrichten steeds vaker met slecht betaalde banen worden opgescheept. Er dreigt een ‘Downton Abbey Economie’ te ontstaan, waarin steeds meer mensen steeds slechter betaalde diensten aan de rijken leveren. Reden genoeg om het basisinkomen het voordeel van de twijfel te gunnen.

Reacties

Joop Schippers

De introductie van de formule van Paul de Beer lijkt me zeer nuttig. Ik begrijp in de redenering van de auteur echter niet waarom als I stijgt (bij de invoering van het basisinkomen) er ook iets gebeurt met de andere grootheden.

Wel ligt daar mogelijk een belangrijk verschil tussen de zeer hoge inkomens en de mensen met bijvoorbeeld een modaal inkomen. Eerst genoemden bepalen goeddeels zelf de condities waaronder zij werken, wanneer zij dat doen en waar. Hun werk is tegelijk hun hobby. De vraag is in welke mate dat ook geldt als je 's morgens om half zeven in het donker bij de bushalte staat te kleumen om eenmaal op het werk te dansen naar de pijpen van een nukkige baas, die niet ziet dat jij veel meer in je mars hebt om het werk tot een goed einde te brengen.

Als werk inderdaad zo leuk is en meer bevrediging schenkt dan bijvoorbeeld vrijwilligerswerk of hobbies dan zal een onvoorwaardelijk basisinkomen er niet toe leiden dat mensen het betaalde werk de rug toekeren. Voor veel werk geldt echter helaas nog steeds dat het wel degelijk 'disutility' met zich meebrengt. Veel van dat werk is werk dat in de samenleving (vooralsnog) niet gemist kan worden. Maak dat werk leuker, veiliger en biedt werknemers in die banen meer ontplooiingsmogelijkheden en ga dan pas nadenken over een basisinkomen.

Denie

Zorgt een basisinkomen niet juist voor een prikkel voor werkgevers om die banen aantrekkelijker te maken?

hans groen

De angst voor parasitering geldt nu ook. Er zijn binnen de sociale zekerheid, ww + bijstand etc] ook mensen die door de mazen heen glippen. Dat heeft geleid dat met name de VVD blijft hameren op steeds meer controle wat gebaseerd is op steeds meer wantrouwen.
De effectiviteit van dat soort maatregelen is omstreden. doel en middel lopen door elkaar heen.

Wat Denie aangeeft: het gaat omde de juist de balans qua basiskomen en aantrekkelijkheid om te werken.

Eeuwige voordeel blijft dat we een peperduur controle mechanisme van de overheid kunnen afschaffen. De paar parasieten moeten we op de koop toenemen.

Dat doen we in het OV ook. Bj de invoering van de OV chipkaart is ook vastgesteld dat er een xx% fraudeerd.

Het probleem is ook niet de administratieve of technische aspect. Hier speelt een onderliggende waarde tussen ideologien, waarbij met name neoliberalen eisen dat iedereen voor elke cent werkt danwel daartoe een poging doet.

WE zullen meer op de voorgrond moeten brengen dat door het basisinkomen mensen makkelijker keuzes kunnen maken als het gaat om vrijwilligerswerk en mantelzorg. Daarmee ontlasten zij de maatschappij en verrichten uiterst zinvol werk waarvoor de Overheid momenteel bedankt.

John van Paassen

Laten we nu eindelijk eens ophouden met deze onzin. Zodra mensen een basisinkomen krijgen waarvan ze kunnen leven loopt de economie vast. Het is geprobeerd in een afgelegen dorp in Canada en het werkte niet. Het werd gewoon te duur.

Bij een discussie in Armenius in Rotterdam vorig jaar konden de voorstanders op de meest simpele vragen geen antwoord geven.

Wat doe je met mensen die samen gaan wonen en met twee basisinkomens een comfortabel leven leiden. Waar ga je op bezuinigen en wie gaat het betalen? Wie gaat er nog een riool schoonmaken of gevaarlijk werk doen? Waarom zou je dat werk nog doen? enz enz.

Daar moet de politiek een antwoord op geven zo gezegd. Ja zo lust ik er nog wel een paar.

Als die groep van mensen die ervoor zijn dat nu eens zelf zouden uitproberen. Simpel zat, gewoon alle salarissen op één rekening en elke week gratis geld aan de deelnemers uitkeren. Maar laat mij er a.u.b. buiten.

John van Paassen

J.S. van der Zee

John van Paassen schreef op 13 mrt 2015 over het basisinkomen voor iedereen:

"Laten we nu eindelijk eens ophouden met deze onzin. Zodra mensen een basisinkomen krijgen waarvan ze kunnen leven loopt de economie vast. Het is geprobeerd in een afgelegen dorp in Canada en het werkte niet. Het werd gewoon te duur. "

John, HET WERKTE IN DAT AFGELEGEN DORP IN CANADA JUIST WEL
Er zijn hierover veel publicaties verschenen, als zijn de effecten nooit goed onderzocht.

http://delangemars.nl/basis-inkomen-partij-bip/basisinkomen-succesvol-in...

http://en.wikipedia.org/wiki/Mincome
^ Robert Longley. "Mincome: A Guaranteed Income for All Americans: Eliminating poverty or the incentive to work?". Retrieved 2015-01-16.
2.Jump up ^ Derek Hum & Wayne Simpson (2001-01-02). "A Guaranteed Annual Income? From Mincome to the Millennium". Policy Options/Options Politique. pp. 78–82.
3.Jump up ^ "Improving Social Security in Canada—Guaranteed Annual Income: A Supplementary Paper". Canadian Social Research Links. 1994. Retrieved 2013-05-10.
4.Jump up ^ Salkind, N.J. & Haskins, R. (1982). Negative income tax: The impact on children from low-income families. Journal of Family Issues, 3, 165-180.
5.^ Jump up to: a b Evelyn L. Forget (February 2011). "The Town with No Poverty—Using Health Administration Data to Revisit Outcomes of a Canadian Guaranteed Annual Income Field Experiment". University of Manitoba. Retrieved 2013-05-10.
6.Jump up ^ Cameron Dearlove (Oct 19, 2012). "Consider guaranteed annual income to reduce poverty". The Kitchener Daily Record. Retrieved 2012-11-17.
7.Jump up ^ Belik, Vivian. "A Town Without Poverty? Canada's only experiment in guaranteed income finally gets reckoning". The Dominion. Retrieved 6 September 2011.
8.Jump up ^ A Way to Get Healthy: Basic Income Experiments in Canada basicincome.org.uk
9.Jump up ^ Carol Goar (2011-01-11). "Anti-poverty success airbrushed out". Toronto, Canada: The Star. Retrieved 2013-05-10.

J.S. van der Zee

Pieter Pekelharing schreef: "(...)Onverdiend geld op je rekening: is dat wel rechtvaardig? Is het basisinkomen niet fundamenteel in strijd met het principe van loon naar werk? En is het wel verstandig? Wat als er tientallen duizenden free riders ontstaan: mensen die parasiteren op het werk van anderen?(...)"

In het verdiend geld op de rekening van Zalm 780.000 Euro per jaar? Is het verdiend geld de 250.000,-- Euro of meer per jaar voor leden raden bestuur van organisaties om van de banken nog maar niet te spreken.

Waarop slaat "Verdiend geld"? Verdient de bijstandstrekkende alleenstaande moeder zonder baan het afgescheept te worden met een fooi, waarvan het nauwelijks is rond te komen, bejegend wordt door een ieder alsof zij de maatschappij een poot uitdraait, een parasiet is, terwijl de echte parasieten m.i. mensen zijn als de 780.000 Euro innende Zalm.

John van Paassen

Hallo van der Zee,

Het experiment in Canada is beëindigd omdat het te duur werd. Als het wel goed zou werken zou het zeker uitgebreid zijn en dat is dus niet het geval. Kortom, het is geprobeerd met voorspelbaar resultaat, einde verhaal.

Nog even de bedoeling van een bijstandsuitkering. We hebben in Nederland een breed pakket van volksverzekeringen die ons een inkomen verschaffen als we werkloos of weduwe worden. Die verzekeringen voorzien in een tijdelijke inkomstenvoorziening. De hoogte en de duur zijn afhankelijk van de premie. Je hebt er dus recht op. Mensen hebben ervoor betaald.

De bijstand is een heel ander verhaal. Het is nadrukkelijk NIET de bedoeling dat je daarvan gewoon kan leven. Het is een noodvoorziening om te voorkomen dat mensen op straat moeten leven. Je moet om die reden ook eerst je hele vermogen en je huis opeten. Het is dus NIET de bedoeling dat mensen daarvan met vakantie gaan, een mobiele telefoon hebben, een kranten abonnement hebben, consumptieve schulden maken, uit eten gaan etc. Het is dus ook niet de bedoeling dat je een auto hebt. Als mensen met een bijstandsuitkering iets dergelijks hebben is de uitkering te hoog en moet die worden verlaagt. Dat is de bedoeling en daarvoor zijn mensen graag bereid om belasting te betalen.

Meneer Zalm verdient goed maar voorlopig nog minder dan een beetje goede voetballer en net zoveel als een televisiepresentator. Via de publieke omroep en de televisierechten betalen we mee aan het inkomen van Jack van Gelder die iedere week hoognodig ergens in Europa ter plekke een CL wedstrijd moet verslaan. Ook wanner er geen Nederlandse ploeg aan meedoet. Ook Paul Witteman en Jeroen Pauw factureren met hun privé bedrijfjes tonnen aan salarissen zonder dat ze verantwoordelijk zijn voor een bedrijf met tienduizenden werknemers zoals Zalm. Het is allemaal belastinggeld.

Het verschil is dat die topinkomens met belastinggeld worden betaald en Zalm niet. Als u daar zo tegen bent kunt u uw geld bij de ABN-AMRO weghalen en als iedereen dat doet hebben ze vanzelf een groot probleem bij de ABN-AMRO.

Ik zit nu Zalm te verdedigen ne dat is zeker niet mijn bedoeling. Ben je het niet eens met Shell dat moet je er niet gaan tanken. Haal je geld weg bij ING en de Rabobank. De mensen moet veel kritischer worden als het gaat om hun gedrag en beseffen dat wij de macht hebben om bedrijven te laten groeien en om bedrijven de das om te doen.

Met vriendelijke groet,
John van Paassen

Anoniem

Pas een basisinkomen nu eens toe bij 50+ ers die minimaal 30 jaar aantoonbaar gewerkt hebben.Deze mensen hebben een werkleven overal aan meebetaald dus hebben recht op een basisinkomen welk ze creatief kunnen aanvullen. Deze mensen kunnen dan kiezen plaats te maken voor jongeren, en de uitzichtloze werkloze 50+ er heeft tevens een vangnet.

Joop Böhm

We moeten de unieke kans, die de huidige economische jubelstemming biedt, met beide handen aangrijpen:
Het huidige toeslagenstelsel, waardoor iemand met 130% van het minimumloon wel bijna €1.700 per jaar minder(!) verdient dan een minimumloner, is niet te handhaven;
Het huidige stelsel van sociale verzekeringswetten moet nodig op de schop;
ZZP’ers krijgen met een UBI eindelijk een bodemvoorziening die hen voor armoede behoedt;
Burgers uit minder welvarende kringen krijgen gelijkere kansen;
Men krijgt de vrijheid om werk te zoeken dat men ambieert;
Studenten beschikken over meer studiegeld en behoeven niet hun carrière met een studieschuld te beginnen;
Mensen met financiële problemen krijgen gelegenheid hun leven op de rails te zetten en eventuele schulden af te lossen;
Gestraften die de gevangenis verlaten hebben onmiddellijk weer geld beschikbaar waardoor de kans op recidive kleiner is;
Misdaad uit geldnood zal trouwens veel minder vaak voorkomen waardoor politie en rechterlijke macht weer in rustiger vaarwater komen;
Armoede bestaat dan niet langer en ook de effecten ervan op de samenleving behoren dan tot het verleden!

Beschouw dit lijstje niet als limitatief. De voordelen van een UBI zijn moeilijk te overschatten.

Reactie toevoegen