4 mins

Kan de farmaceutische industrie iets wat wij niet kunnen?

Volgens Joost Smiers hebben we  ons volstrekt afhankelijk gemaakt van de beursgenoteerde grillen van de farmaceutische industrieën die veel weg hebben van monopolisten, en als zodanig diep doordringen in de vezels van ons staatsapparaat.

Intuïtief voelen we aan dat er iets niet klopt wanneer een huisarts, te weten Hans van der Linde, door de Nederlandse staat voor de rechter gedaagd wordt. Foei, hij heeft het gewaagd het woord belangenverstrengeling in de mond te nemen. Waar draait het om? Prof. dr. Roel Coutinho is een van de directeuren van het RIVM, en als zodanig adviseerde hij de Nederlandse regering dat we enkele jaren geleden allemaal een griepinjectie moesten krijgen wat de schatkist heel veel, waarschijnlijk onnodig uitgegeven miljoenen euro's gekost heeft. Dat was een aardig zakcentje voor de farmaceutische industrieën. Anderzijds verricht hij als adviseur voor die zelfde industrieën hand- en spandiensten. Het is toch niet gek om aan belangenverstrengeling te denken?

Dat de Nederlandse staat een burger, huisarts Hans van der Linde, z'n mond wil snoeren is op z'n minst bedenkelijk. Maar er is ook een andere, fundamentele kwestie in het geding. We hebben ons volstrekt afhankelijk gemaakt van de beursgenoteerde grillen van de farmaceutische industrieën die veel weg hebben van monopolisten, en als zodanig diep doordringen in de vezels van ons staatsapparaat. Het zou raar zijn als er geen belangenverstellingen optreden. Dus is het tijd om ons – ten principale – af te vragen of we die farmaceutische industrieën, zoals die nu bestaan, wel nodig hebben. Mijn antwoord is klip en klaar: onze gezondheidszorg zou er beter voorstaan als we verlost zouden zijn van dit soort bedrijven.

Zotte vorm van eigendom

Laten we de vraag stellen, of wij, als samenleving, iets niet kunnen dat de farmaceutische industrieën wel kunnen. Ik zou niet weten wat. Laten we het concreet maken: u gaat naar de apotheek. In de prijs van het medicijn dat u voorgeschreven hebt gekregen zitten drie kostenposten verscholen. Een minuscuul bedrag is bestemd voor het vervaardigen van het medicijn en het apothekersloon. Het grootste portie gaat naar de marketing van de farmaceutische industrie; onder meer die ergerlijke doktersbezoeken. Wat rest is voor onderzoek. Een substantieel deel van de verworven kennis blijft op de plank liggen, want is niet commercieel interessant, maar mag door niemand anders aangewend worden. Kortom, als burgers betalen we voor zeer veel informatie waar we geen nut van mogen hebben. We mogen de opgedane kennis niet gebruiken want de industrie is de eigenaar van die kennis. Hebben we ooit een zottere vorm van eigendom gezien? Kennis die mensenlevens kan redden, en die door ons betaald is, blijft ongebruikt.

Dat gaan we dus anders aanpakken, stel ik voor. Wat we bij de apotheek zouden betalen voor een medicijn – minus de prijs voor het vervaardigen ervan en het apothekersloon – gaat in publieke onderzoeksfondsen die op afstand van de overheid bestuurd worden door mensen uit de medische wereld en door vertegenwoordigers van sociale belangengroepen. Zij bepalen voor welke ziektebeelden onderzoek gedaan gaat worden om nieuwe medicijnen te ontwikkelen. Universitaire en commerciële laboratoria kunnen daar op intekenen. Bij voorkeur wordt onderzoeksgeld gegeven aan twee of drie laboratoria om te voorkomen dat één aanpak tot niets leidt. Gaande de rit van het onderzoek wisselen de laboratoria voortdurend hun bevindingen uit, ook over de mislukkingen, want die zijn wetenschappelijk minstens zo belangwekkend.

Samenleving zelf heer en meester onderzoek nieuwe medicijnen

Vervolgens zijn alle uitkomsten van onderzoek voor ieder vrijelijk beschikbaar, aanwendbaar en fabriceerbaar. Nu gaan we weer naar de apotheek en betalen daar alleen de maakprijs van het medicijn en het apothekersloon. Nog belangrijker is dat wij als samenleving heer en meester zijn geworden over het onderzoek naar geneesmiddelen voor ziektebeelden die ingrijpen in ons leven. Waarom zouden we dat over laten aan de aandeelhouders van de farmaceutische industrieën? Een bijkomend voordeel is dat het voor piraten niet meer loont illegaal medicijnen op de markt te brengen. Tegen de basisprijzen die u en ik bij de apotheek gaan betalen kunnen zij niet op concurreren.

Het is duidelijk dat wat ik voorstel in een land als Nederland alleen niet gerealiseerd kan worden, maar we kunnen er wel voor ijveren dat het een stevige plek verwerft op de Europese agenda. Mondiale afstemming moet plaats vinden binnen de Wereld Gezondheidsorganisatie. Als we een vastgeroest en vercommercialiseerd patroon van medicijnontwikkeling op de schop nemen vraagt dat uiteraard veel nader onderzoek om, als we mijn analyse zouden volgen, de toekomstige ontwikkeling en productie van medicijnen nog preciezer in kaart te brengen, met cijfers en al. Laat het parlement voor dit soort onderzoek aanzienlijke sommen gelds vrij maken. Dat verdienen we makkelijk terug vergeleken bij wat we te veel betalen aan de farmaceutische industrieën. Wij, als burgers, winnen erbij als we verlost zouden raken van de wurggreep waarin de farmaceutische industrieën ons nu, met hun belangen, verstrengelen. 

Reacties

Frank Hemmes

Sterker nog, je kan zoiets ook internationaal aanpakken. Filosoof Thomas Pogge tourt al een tijdje de wereld rond met het idee voor een Health Impact Fund: we betalen farmaceutische industrie niet meer voor elk medicijn, maar voor elk gered leven. In het Westen misschien niet meer zo relevant, maar wellicht een uitkomst voor 'onrendabele' ziektes zoals cholera in ontwikkelingslanden.

(http://www.yale.edu/macmillan/igh/index.html)

Overigens geldt wat er in het artikel staat natuurlijk niet alleen voor de farmaceutische industrie. Ook voor andere producten (energie, voedsel) worden we steeds meer afhankelijk van een kleine groep grote multinationals.

Reactie toevoegen