4 mins

Waar dumpen we ons geboorteoverschot?

Auteur Claire Polders doet niet aan politiek. GroenLinkser Hagar Roijackers des te meer. Ze mailen elkaar over hun positie aan de zijlijn of in het veld.

Durven we het over overbevolking te hebben? Je stelde de vraag niet alleen aan mij, maar aan GroenLinks. Het antwoord is 'ja'. Bij mijn werkgroep Economie kwam het vorige week nog expliciet ter sprake. Werkgroeplid Jan Juffermans - die ik bewonder om zijn visie, standvastigheid en praktisch idealisme – heeft net een e-book geschreven met als titel 'Mijn hemel! Wat gebeurt er op aarde?'. Als je het boek leest, en daar heb je maar een kwartier voor nodig, dan ontkom je niet aan de vraag "hoeveel is genoeg?" Jan is er duidelijk in: twee kinderen per ouderpaar, meer kan de aarde niet dragen. Daar heeft hij ook zelf destijds voor gekozen en zijn vrouw had het maar te accepteren: na twee dochters was het gezin compleet. Wij in Nederland verbruiken zelfs tien keer meer grondstoffen dan waar we recht op hebben, dus je kunt zelfs betogen dat we het bij één kind per ouderpaar moeten houden.

Maar daarmee heb je nog niet ´het GroenLinkse antwoord´. Onder jouw laatste blog kon je al een reactie lezen van Henk Daalder, een ander lid van onze werkgroep. Hij is van mening dat de wereldbevolking gerust mag blijven groeien. De aarde kan het dragen, als we radicale beslissingen nemen ten aanzien van onze technologie, consumptie en economie.

De meningen onder de GroenLinksers zijn zeer verdeeld. Sommige partijgenoten vinden geboortebeperking haaks staan op onze vrijzinnige beginselen. "Je mag het mensen niet opleggen", allicht een les die getrokken is uit ons deels communistische verleden. Anderen vinden het electoraal onverstandig. Op dit moment is de financiële crisis het belangrijkste onderwerp voor de Europese politiek. Daar hebben we als partij verstandige dingen over te zeggen. Het is onze taak om de grote perversiteiten in onze financiële structuren - risico's, ratings, bonussen - bloot te leggen en alternatieven aan te dragen. Wij zijn dé partij die wijst op de economische dimensie van het onderwaarderen en opsouperen van onze natuurlijke bronnen. Overbevolking is dan simpelweg een punt dat verder op de agenda staat.

De gevoelsdimensie

De milieubeweging, toch een natuurlijke partner van de partij, heeft er wel een duidelijke mening over. Maar de milieubeweging hoeft geen debatten te houden met rechtse partijen, die vervolgens met de gevoelige 'gezinskaart' gaan wapperen. Want daar komen we op de gevoelsdimensie: niets raakt een vader of moeder meer dan de kinderen. Ik ken je opinie en ik kan deze goed volgen. Tegelijkertijd vind ik het als moeder ook lastig om iets dat zo´n persoonlijke en emotionele kant heeft maatschappelijk of politiek te maken. Want dan kun je je eigen situatie niet buiten beschouwing laten.

Ik ben moeder van twee kinderen. Een beschaafd aantal volgens de Juffermans-index. Maar bescherming en behoud van de aarde waren voor ons geen doorslaggevende reden om wel of geen kinderen te nemen. Een acceptabele impact op het milieu is eerder een prettige bijvangst, zoals onze vegetarische leefstijl dat ook is. Ik geloof niet dat we in staat zijn om onze kinderwens te relateren aan de toestand van de aarde. Elke mens zoekt simpelweg naar een geluks-optimum binnen zijn of haar omstandigheden. Ik ken groene GroenLinksers met grote gezinnen. Leuke gezinnen ook. Het lijkt erop, althans in mijn omgeving, dat grotere gezinnen zelfs gelukkiger zijn dan kleine. Meer interactie, meer plezier, meer oplossend vermogen. Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om die ouders te veroordelen. Bovendien hebben die kinderen er ook niet om gevraagd om bestempeld te worden als geboorteoverschot.

Tien miljoen

En draai het eens om. Zijn we als jonge ouders van een enkel gezin verantwoordelijk te houden voor de overbevolking? En nog meer dan dat: voor de vervuiling en uitputting van de aarde? De Stichting De Club Van Tien Miljoen vindt van wel. Als onderdeel van een wereldwijde beweging bestempelen ze de overbevolking als niet minder dan de gemeenschappelijke factor in onze maatschappelijke problemen. Terugsnoeien dus, die mensheid. Te beginnen in Nederland, tot het gewenste clubaantal van tien miljoen. Op hun website staat een tellertje dat de geboren baby´s bijhoudt. Als clubaanhanger ben je bij elke +1 niet blij voor de ouders, maar word je grimmig over weer zo'n extra lawaaiig schijterdje erbij. Als ouders mag je niet klagen over stress of milieuvervuiling; je hebt er immers actief aan bijgedragen. Bovendien heb je je kind heel wat uit te leggen over de toestand van de wereld. De club waarschuwde al jaren; waarom luisterde je niet?

Nee, ik vind niet dat we de zwarte piet bij ouders moeten leggen. De echte idiotie is niet de wens op een derde baby. Het is ons geloof in groei zonder teruggang, in bubbels in plaats van cirkels. De aarde geeft ons ongelijk. Gelukkig maar. 

Dit stuk is een reactie op het stuk 'Consumentengroei' van Claire Polders.

Reacties

Hier drie titels van werken

Hier drie titels van werken van twee demografen en een journalist die kanttekeningen plaatsen bij de aanname dat we met bevolkingsoverschotten kampen: 'The Coming Population Crash' (2010) van journalist Fred Pearce, 'The Empty Cradle' van demograaf Phillip Longman (2004) en 'The Age of Aging'(2009).

Wat ik van die boeken begrijp is het volgende: we komen binnenkort uit op 9 miljard mensen, maar daarna loopt het terug. Dat is, als ik het goed begrijp, overigens één keer de hele bevolking van China en India er bij -en dat in dertig jaar tijd.

Dat is beslist niet omdat we fokken als konijnen, maar omdat we ouder en ouder worden -en dat wereldwijd. Het probleem is dus niet de groei van het kindertal, want die loopt wereldwijd terug. Er is vrijwel overal (enkele landen in Afrika uitgezonderd) sprake van ontgroening en vergrijzing tegelijk. Dramatisch want het betekent in China dat jonge mensen hun net verworven welvaart voor een belangrijk deel moeten spenderen aan ouders en grootouders die niet meer werken.

De reden dat de bevolking wereldwijd groeit is niet omdat ouders op onverantwoorde wijze te veel kinderen krijgen, maar omdat zelfs als ouders wereldwijd relatief minder kinderen krijgen (hetgeen het geval is) de bevolking vanwege babybooms zo'n twintig jaar geleden in absolute zin nog doorgroeit.

Wat wel onverantwoord is, is de keuze die ouders maken: in China en India is er een verontrustend groot overschot aan jongetjes omdat ouders meisjes laten aborteren.

Dus ouders oproepen minder kinderen te krijgen lijkt me niet het goede recept. Dáár zit het probleem niet. Je kunt er over twisten of we met 'teveel' mensen op aarde zijn, maar 'te veel' betekent in ieder geval niet 'onverantwoord veel kinderen', maar eerder zoiets als 'onverantwoord omgaan met oprakende grondstoffen'. Beter om daar op te focussen dan op ouders en kindergroei.

Deze blog van Hagar

Deze blog van Hagar inspireert mij tot een uitgebreidere reactie in de vorm van een aparte bijdrage.

De reactie van Pieter schiet mij in het verkeerde keelgat. Fred Pearce is in elk geval met zijn boek, in het Nederlands "Volksbeving", volledig de weg kwijt. Zie mijn uitgebreide reactie op dit boek: http://qh.antenna.nl/milieu/bevolking/volksbeving/index.html.

Hoe je het ook wendt of keert, onze belasting op de Aarde is nu al veel en veel te groot, en een nog immer groeiende bevolking helpt echt niet bij het verminderen ervan. Op beschaafde wijze tot een kleiner bevolking komen kan maar op één manier: vrijwillige geboortenbeperking. Dat betekent kortgezegd voorlichting en gratis voorbehoedmiddelen. Daarnaast uiteraard het matigen van onze consumptie.

Quintijn, ik weet niet zeker

Quintijn, ik weet niet zeker of ik je begrijp. Fred Pearce heeft een vrij heldere definitie van bevolkingsoverschot, die er op neerkomt dat de wereldbevolking, vanwege trends in het verleden, absoluut toeneemt maar relatief afneemt. Zijn stelling is dat 9 miljard de tipping point vormt, waarna de bevolking vermoedelijk exponentieel afneemt. Die 9 miljard - we zitten nu op 7 miljard - komt er in korte tijd bij en dat is zorgelijk veel. Maar zoals ik Pearce begrijp is dat niet omdat ouders op dit moment te veel kinderen krijgen, maar vanwege een zich doorzettende trend (een babyboomgolf) uit het verleden. Er zijn meer oudjes en minder kinderen.

Het is niet dat ik tegen voorlichting en gratis voorbehoedmiddelen ben, maar op welk punt ben je het nu met Pearce oneens? Ik ben naar de site gegaan waar je naar verwees, maar werd daar niet veel wijze van.

Zoals ik het begrijp heeft Pearce de volgende zorg: gegeven het feit dat zijn cijfers kloppen (dat kan ik helaas niet controleren) is er sprake van ontgroening en vergrijzing tegelijk. Los van de milieuproblematiek (het komt er als het ware bovenop) leidt dat tot het volgende probleem: de lasten op de jongere generatie nemen toe omdat ze verhoudingsgewijs voor een groeiend aantal ouderen moeten zorgen. Hoezeer we het vanuit ecologisch oogpunt zouden moeten toejuichen, geboortebeperking verergert het probleem alleen maar.

Laten we het daarom maar eens heel bot en onbeschaafd zeggen: als de Malthusianen gelijk hebben is het probleem niet geboortebeperking maar ouderenbeperking. Jouw stelling zou dan moeten luiden: laten we er voor zorgen dat ouderen dankzij de de pil en de mogelijkheid van een pijnloze dood en masse verdwijnen. Vrijwillig natuurlijk, maar toch. Dat wil jij niet en dat wil ik niet, maar wie consequent een Malthusiaan is en naar de huidige samenstelling van de bevolking kijkt zou dat wel moeten willen. Vandaar dat ik mijn hoop stel op de mogelijkheid dat we (a) zuiniger en efficiënter met de aarde weten om te gaan, (b) via onder andere genetisch gemanipuleerd voedsel en slimmere landbouwtechnieken er in slagen binnenkort 9 miljard mensen te voeden en (c) door het aanboren van nieuwe energiebronnen kunnen doen wat we sinds de industriële revolutie gedaan hebben: generatie na generatie bewijzen dat Malthus ongelijk had. Dat wekte weliswaar elke keer weer nieuwe problemen op, maar tot nu zijn we er in geslaagd die op te lossen. Het is kantje boord of het dit keer ook lukt

Hallo Pieter, Het maakt me

Hallo Pieter,

Het maakt me niet uit hoe Pearce "bevolkingsoverschot" definieert, waar het mij om gaat is dat de wereldbevolking, en ook de bevolking in Nederland, en in de EU, zorgwekkend groot is. Natuurlijk ben ik op de hoogte van het feit dat bij een toeneming van de levensverwachting van 60 tot 80 jaar het bevolkingsaantal met 33% stijgt. Demografie is een taai onderwerp, ook getuige het feit dat in China, ondanks de éénkindpolitiek sinds 1980, de bevolking nog steeds toeneemt.

Overigens daalt de stijging van de wereldbevolking de laatste 20 jaar iets, waardoor nu nog rond de 80 miljoen mensen per jaar erbij komen.

Dat betekent dat strohalmpjes die suggereren dat het vanzelf wel goed komt te mager zijn en te veel kans maken niet uit te komen. Zo'n strohalmpje is ook je laatste zin. Te weinig om het onderwerp bevolking dan maar buiten de discussie te laten.

Graag verneem ik van je op welke punten je niet wijzer wordt van mijn betoog tegen Pearce. Ik heb gepoogd uitgebreid en goed onderbouwd mijn bezwaren tegen het boek van Fred Pearce duidelijk te maken, en sta open voor een discussie hierover. De kernpunten staan verwoord in de inleidende pagina, zie de link hierboven, de details gegroepeerd naar de indeling van het boek via de links in het menu aan de linkerkant van de pagina.

Jouw hoop op (a), (b) en (c) is waarschijnlijk op te optimistische aannames gebaseerd.

Hoe de verdeling tussen oud en jong zich ook ontwikkelt, ons aantal zal moeten dalen, en hoe eerder hoe beter. Jouw pleidooi om ook een ouderenpil in discussie te brengen vind ik nog een veel lastiger weg dan een duidelijk en krachtig pleidooi voor kleinere gezinnen.

Zo, fijn die discussie- en

Zo, fijn die discussie- en dat bedoel ik niet sarcastisch.
Ik reageer komende week uitgebreid met een stukje.
Dank voor de referenties en argumenten in jullie reacties.

Ik ervaar het groeien van de

Ik ervaar het groeien van de mensheid niet als een probleem voor de aarde om het te dragen, qua voedsel of ruimtelijke verdeling. (Er zijn nog genoeg plekken om op ter bouwen en de laatste keer dat ik keek was er ook nog genoeg voedsel voor iedereen)

Waar ik wel mee zit, is dat terwijl er in derdewereldlanden meestal één hoge figuur heel rijk is met zat te eten en de rest van de bevolking de hongerdood in de ogen kijkt, wij in de Westerse landen voor het merendeel te eten hebben en plek om te wonen. Sterker nog, het ene land heeft meer bevolking dan het andere land dat tevens groter is. Daar mag wat meer evenwicht in komen.

Wij Westerse burgers krijgen kinderen, die ook kunnen wonen en eten. Eten dat wij/zij minder nodig hebben dan arme landen, omdat er morgen weer nieuw voedsel is.

Kunnen we niet meer doen om te zorgen dat er eerst ook eten is voor mensen voor wie dat geen normale zaak is, voordat we kinderen krijgen voor wie dat altijd vanzelfsprekend zal zijn? Een verdeling die gelijkmatiger loopt?

Mensen moeten eerst voor zichzelf (kunnen) zorgen, voordat ze voor iets anders (de aarde) zorg kunnen dragen. Om kracht te geven moet je zelf sterk zijn. Ofwel, met een gelijkmatigere voedsel- en ruimteverdeling komen we al heel ver, en ik betwijfel of we ons dan nog zorgen hoeven te maken over één kind meer of minder.

Beste Job Kramer, U heeft

Beste Job Kramer,

U heeft gelijk. Er zijn nog genoeg plekken om te bouwen en wegen aan te leggen in de wereld. De noordpool is nog helemaal leeg en er is nog onmetelijk veel ruimte is Rusland en China over. We kunnen door intensieve landbouw nog veel meer voedsel produceren en we kunnen dat ook steeds milieuvriendelijker. Er is ook voorlopig nog voldoende gas en olie en we kunnen zelfs met kernenergie de energievoorziening verduurzamen. Het kan allemaal. Maar de vraag is wel wat nou het voordeel is om de mensheid met 80 miljoen per jaar te laten toenemen. Waarom zou dat goed zijn. Stel dat de wereldbevolking nu de helft zou zijn. Zou iemand daar minder van worden? Stel dat er in Nederland 5 miljoen mensen zouden wonen. We zouden dan veel meer ruimte hebben voor natuur en recreatie en ook veel minder files en stress. Kunt u mij één argument kunnen geven waarom zoveel mensen erbij beter zou zijn?

In bepaalde ontwikkelingslanden groeit de bevolking razendsnel zonder dat daar de voorzieningen voor aanwezig zijn. Door simpel te stellen dat we het voedsel en de mensen beter moeten verdelen laat u zien dat u niet beseft dat die situatie niet vanzelf tot stand is gekomen. Het is geen toeval dat het ene land welvarend is en het andere niet. Dat is een cultureel bepaalt en door dat te negeren verdeelt u dus niet alleen het voedsel en de voorzieningen maar ook de culturele invloeden die hier achter zitten.

Kijkend vanuit Afrikaanse landen is het westen per ongeluk rijk geworden en heeft men domweg pech gehad. Als je iemand uit zo'n land in Nederland toelaat en opneemt in de verzorgingsstaat dan wordt dat beeld bevestigd en zal men dat communiceren met de bevolking thuis. Die trekken dan de conclusie dat de eerdere veronderstelling juist is. Dat is een voorspelbare gang van zaken die tot nog meer emigratie zal leiden. Wie de problemen van ontwikkelingslanden terugbrengen tot een simpel herverdelingsvraagstuk snapt niets van de geschiedenis en is blind voor de achtergronden van de huidige situatie. Simpele oplossingen voor complexe problemen is voor linkse partijen een handelsmerk. Zoals de SP (en ook GL) de crisis wil aanpakken is daar een goed voorbeeld van. Men is fel tegen alle vormen van bezuinigen. Tja, als het zo simpel zou zijn dan hadden we het allang gedaan. Geld uitgeven is een stuk makkelijker dan bezuinigen. De Grieken leven nog steeds in die linkse dromenwolk. Gelukkig hebben we de linkse partijen tot nu toe ervan kunnen weerhouden om hun beleid uit te voeren. Wat er aan linkse plannen wel is uitgevoerd is op een ramp uitgelopen. Dat wij nu zo'n mooi en welvarend land zijn komt door de afwezigheid van linkse partijen in het landsbestuur.

Met vriendelijke groet,
John van Paassen

Reactie toevoegen