5 mins

Waarom je maar beter in fact finding politics kunt geloven

In zijn kanttekening bij de kritiek van links op fact free politics hanteert Dick Pels een aantal argumenten die het verdienen kritisch tegen het licht te worden gehouden. 

Dick maakt om te beginnen duidelijk dat het heus niet alleen rechtse politici zijn, die geneigd zijn met de feiten draaien. Links kan er ook wat van. Er zijn legio linkse regimes geweest die de feiten verdoezelden en niet open stonden voor slecht nieuws.

Dat zou een reden kunnen zijn, des te harder voor het belang van fact finding politics te pleiten. Maar dat doet Dick niet. Integendeel, hij trekt de conclusie dat het hopeloos gesteld is met de feiten en je de discussie daarover beter door een ander soort discussie kunt vervangen.

Dick wil mensen in het hart kunnen kijken. Zijn hoofdvraag luidt niet: ‘Wat zijn de feiten?’, maar: ‘Ben je wel vrijzinnig genoeg?’  “Mijn stelling”, aldus Dick, “is dat de polemische framing van rechts als fact free politics misleidend is, ons bloot stelt aan het risico van hypocrisie, zelfingenomenheid en leidt tot epistemologische arrogantie.”

Maar hoe zou je zelfingenomenheid, hypocrisie en epistemologische arrogantie anders kunnen ontmaskeren dan met een beroep op de feiten. Door louter te moraliseren? Liever niet. In de voormalige USSR stuurden ze dissidenten niet naar de politie maar naar psychiaters. Dissidenten hadden volgen het regime niet de wet overtreden, maar er was iets mis met hun gezindheid. Ze hadden therapie en verheffing nodig. Hun beroep op de feiten werd bij voorbaat nietig verklaard.

Dick heeft niets dan minachting voor fact finding politics. Een citaat ter illustratie: “De PVV is (..) systematisch op zoek naar feiten en cijfers die haar versie van de werkelijkheid kunnen onderbouwen. Neem het onderzoek naar de kosten van het verlaten van de euro. Dat wordt uitgevoerd door het bureau Lombard Street Research, bekend om zijn eurosceptische macro-economische analyses. Directeur Charles Dumas noemde de euro eerder een ‘absurd concept’. De uitkomst laat zich raden.”

De uitkomst laat zich helemaal niet raden. Wie weet brengt het onderzoek nieuwe feiten aan het licht. Je hebt rechtse en linkse denktanks. Allemaal beroepen ze zich gretig op de feiten. Dat gebeurt in functie van hun visie. Maar gebrek aan accuratesse en precisie is gebrek aan accuratesse en precisie. Er zijn waarheidsmarges die rechts noch links kunnen overschrijden zonder zich belachelijk te maken. Wie zich op de feiten beroept maakt zich corrigeerbaar en kwetsbaar.

Dicks held is Bruno Latour. Latours grote ontdekking is dat iedereen met de feiten sjoemelt. We zijn allemaal zondig. Dus so what. Feiten hebben volgens Bruno Latour en Dick Pels niets met het verlangen naar waarheid te maken. Ze bewerken een tegengesteld effect. Feiten, aldus Dick, dienen er toe “een betoog te objectiveren en onontkoombaar maken.”  Ze vervullen een  “performatieve ‘stelligheidsfunctie’”. Het beroep op feiten is een “politionele actie” die er toe dient “andersdenkenden het zwijgen op te leggen, om hen te dwingen de eigen conclusies als onontkoombaar te accepteren.”  

Wie om feiten geeft wordt daar alleen maar dogmatischer en harder van. Politieke spin is ons lot. “Alles is gekleurd, alles is ideologie, alles is politiek”, aldus Dick. Het enige cruciale verschil is dat “tussen een stellige, absolutistische politiek aan de ene kant en een vrijzinnige, zelfkritische politiek aan de andere kant.”

Het kan best zijn dat alles politiek gekleurd is. Maar sommige ideologen maken het bonter dan andere. Tot nu toe hebben onderzoek, zorgvuldig geconstrueerde feiten en het streven naar waarheid ons vaker voor verblindingen behoedt dan omgevingen waarin mensen direct aan het psychologiseren sloegen omdat alles toch altijd door ideologie en politiek gekleurd is.

In zijn blog van 12 oktober 2011 citeert de bekende econoom Paul Krugman een tegenstander, Russ Roberts, die het openlijk om ideologische redenen met hem oneens is. Net als Dick is Roberts er van overtuigd dat alles toch altijd politiek gekleurd is. "Krugman”, aldus Roberts, is a Keynesian because he wants bigger government. I’m an anti-Keynesian because I want smaller government. Both of us can find evidence for our worldviews."

Het antwoord van Krugman is interessant: “Russ Roberts may choose his economic views because they support his political prejudices. I try not to. Maybe I sometimes fall short — but I try to analyze the economy as best I can, never mind what’s politically convenient, and indeed to bend over backward to avoid believing things that make me comfortable, to avoid turning everything into a morality play that confirms my political values.” 

Wie de feiten afserveert maakt elk argument tot een morality play.

Toen de Nazis na de Tweede Wereldoorlog in Neurenberg voor hun misdaden werden berecht, merkten ze schamper op dat ze werden beoordeeld volgens het recht van de overwinnaars. Fout. De beste rechters in het proces tegen oorlogsmisdaden, om Krugman te parafraseren, “ maybe sometimes fell short — but they tried to analyze the cases as best as they could, never mind what was politically convenient, and indeed they bended over backward to avoid believing things that make them comfortable, they tried to avoid turning everything into a morality play that confirmed their political values.” De beste rechters in het proces streefden naar de overwinning van het recht. Dat is iets anders dan het recht van de overwinnaars. De nazi’s hadden dat ideaal bij voorbaat opgegeven. Sterker nog, daar waren ze trots op.

Ik ben geheel voor zelfkritische vrijzinnigheid. Maar alleen als je er meer dan een morality play van maakt. Fact finding politics is geen niemendalletje. Het is onze enige bescherming tegen de macht van rechtse of linkse kerken.

-

Reacties

ron voskamp

Mooie afgewogen analyse ... Wat is waarheid? Ik denk in het midden, niet als compromis maar meer als balans. Een systeem is als een levend organisme ... als een boom met wortels, stam en kroon ... onlosmakelijk zijn deze componenten met elkaar verbonden, ze 'werken' samen ieder met hun 'competenties'. De wortels geven voeding en stabiliteit, de stam stevigheid en vitaliteit, de kroon vruchtbaarheid en schoonheid. Door de waardebril (www.waardebril.nl)zie ik die componenten als kernwaarden (wortels)die antwoord geven op 'waarom?', functionele waarden (stam) die antwoord geven op 'hoe?', operationele waarden (kroon) die antwoord geven op 'wat, waar,wanneer?). De waarheid is niet het een of de ander ... het gevoel of ratio ... het een samenspel. Jij geeft dat in je opinie helder weer.

Ariane

Een mooi stuk met een boodschap waar je over kunt blijven discussieren. Ben dan ook verrast door het commentaar van meneer R. Voskamp die het zelf niet zo nauw neemt met Fact Finding. Sterker hij heeft een bijzonder rol gespeeld bij de zaak Mauro. Ik ben zelf heel erg voor de vrijheid van meningsuiting maar alleen dan als het je eigen mening is en daar dan ruiterlijk voor uit komt. Ben ook voor zelfkritische vrijzinnigheid. Het lijkt me om die reden geen compliment als juist een man als Voskamp reageert op uw schrijfsel. Een man die notabene over de rug van anderen zijn boek c.q. levensovertuiging wil verkondigen. Een mening geeft uit naam van iemand die hem niet om zijn mening heeft gevraagd. Dus wat mij betreft zou hij zijn boek beter omdopen in de Waardeloosbril. Godbetere vraagt ie op zijn site ook nog een donatie. Voor wat? Voor wie? Wie stopt deze idioot die op de digitale snelweg door ruiten en roeien gaat met een visie die de zijne is maar opdringt aan een ander. Wat mij betreft vertrouw ik in de oprechtheid van de mens en verwacht zijn boek binnenkort in de ramsj bij de slechte. Heb vertrouwen in de mens in het algemeen en niet weer tuint in een boek ala Sonja Bakker en Patty Harpenauw (sic)

Quintijn Hoogenboom

Prima verhaal Pieter. Onontkoombaar lijkt me. Lang leve de facts.

Als je het met anderen oneens bent over zaken, moet je kijken op basis van welke feiten je je mening baseert, net zolang tot je op feiten komt waar je het WEL over eens kunt worden.

Maar natuurlijk leent het ene onderwerp zich daar beter voor dan het andere. Over milieu en klimaat is bijna geen meningsverschil mogelijk als je nauwkeurig genoeg de feiten in ogenschouw neemt.

Ben jij trouwens van de Ko, op het Wad?

Hans Groen

Dick Pels belicht ook in zijn stuk, en dat mis ik een beetje in de reacties, dat feiten veelal uitgeharde opvattingen zijn. De 2 economen die ten tonele worden gevoerd, zijn hiervan een subliem bewijs. Geen van beide kan op enige wijze claimen alle feiten aan zijn kant te hebben.

Terecht dat voortschrijdend onderzoek en reflectie noodzakelijk zijn om de kennis en inzicht te vergroten, maar er blijft een waarschijnlijkheidsfactor in verborgen. En daar zit de angel van fact politics. De gelegde claim is maar ten dele juist. En de stelling van Dick Pels dat zowel Links als Rechts de facts buigen naar politieke voorkeur, lijkt mij ook afdoende bewezen. [zie ook Brent Spar]

De grenzen waarmee we 'feiten' kunnen buigen, zullen zeker aan bepaalde grenzen gebonden zijn. Maar die grenzen zijn niet hard en vaak dossier afhankelijk. Ook bepaald de dominante maatschappelijke stroming, waaraan meer of minder waarde wordt gehecht. In dat kader is het nuttig om te kijken naar het klimaatdebat. De weerzin tegen de klimaatwetenschap is zo sterk gegroeid, dat zelfs de meeste harde feiten aangevochten worden en er altijd wel een gat in de bewijsvoering te vinden is.

Men kan dus niet volstaan met de stelling dat met 95% zekerheid het klimaat verandert. Hoe zeer dit ook een 'hard' feit is. We moeten leren niet alleen het feit over de buhne te brengen, maar ook de emotie die bij de feiten hoort. Voor mensen zijn feiten meer dan alleen cijfers. De cijfers veroorzaken ook een bepaalde emotie, een bepaalde gevoelsstatus bij mensen. De beïnvloeding van die emoties en gevoelens, is minstens zo belangrijk als het feit zelf.

Reactie toevoegen