3 mins

Zeven morele uitdagingen: duurzaamheid en de komende generaties

De komende weken komt De Helling met een reeks morele uitdagingen in economische crisistijd. Basis voor deze reeks is een toespraak die Theo Salemink op 30 januari 2014 gehouden heeft tijdens de conferentie ‘Weg uit de crisis!?’, een tweejaarlijkse bijeenkomst van kerken, humanisten en vakbeweging op het hoofdkantoor van het FNV in Amsterdam. De zevende morele uitdaging: duurzaamheid en komende generaties.

In de huidige crisis bestaat een afschuwelijk dilemma. Om uit de crisis te komen, is binnen de dynamiek van het kapitalistisch systeem economische groei noodzakelijk. Om het sociale zekerheidsstelsel te betalen is meer belasting nodig en voor meer belasting is economische groei nodig. Om de werkloosheid te beperken, zelfs met arbeidstijdverkorting, is economische groei nodig. Om een duurzame welvaartsstaat te behouden is economische groei nodig. Om politieke destabilisatie te voorkomen is economische groei nodig. Om arbeidsgehandicapten aan het werk te krijgen is economische groei nodig. Kortom: de sleutel is economische groei.

Maar, economische groei volgens het klassieke patroon vergroot de druk op het milieu, met alle gevolgen voor menselijke gezondheid en klimaatverandering. De grondstoffen raken uitgeput, de biodiversiteit verkleint, de temperatuur stijgt verder, de Noordpool ontdooit, en toendra’s met permafrost veranderen in methaanfabrieken. Een duivels dilemma. De aarde en de toekomstige generaties kunnen de innerlijke drang tot ‘oneindige’ groei niet meer aan en het lot van de toekomstige generaties wordt bepaald door onze uitweg uit de economische crisis.

Er zijn twee wegen om dit dilemma op te lossen. Iedere oplossing heeft zijn eigen, aparte morele argumentaties, zo blijkt. De eerste weg is die van een duurzame groei, groene groei. Dat concept is in vele rapporten en manifesten terug te vinden. De Sociaal Economische Raad (SER) publiceerde in 2010 een groot rapport over Meer werken aan duurzame groei. De FNV koos samen met Natuur en Milieu in 2009 voor een Green New Deal en publiceerde een Sociale en Groene Investeringsagenda. En in 2013 publiceerde de commissie-Melkert van de PvdA het rapport De bakens verzetten en koos het voor een Groene Groei. Hier verschijnen morele deugden als wetenschappelijke inventiviteit, creativiteit, geloof in vooruitgang, inzet en overtuigingskracht.

Maar lijkt deze droom niet op die van de oude alchemisten, die van ijzer en lood goud wilden maken? Is dit niet een gevaarlijke utopie, die binnen de kapitalistische systematiek uiteindelijk de CO²-uitstoot zal vergroten en de aarde naar de rand van haar bestaan zal duwen? Daar toont zich de tweede weg. Een keuze voor een economie van het genoeg. We kunnen de aarde alleen maar redden voor ons zelf en de toekomstige generaties als we de groei beperken of tot nul terug brengen: een keuze voor een stationaire economie omwille van het overleven van de mensheid en de aarde. In de crisis van begin jaren tachtig in de vorige eeuw verdedigden christelijke economen als Bob Goudzwaard en Harry de Lange een ‘economie van het genoeg’, waarbij naast economische motieven ook moreel-religieuze motieven een rol speelden. Zij baseerden zich op morele deugden als soberheid, maar ook op Bijbelse noties als rentmeesterschap. Zij dachten daarmee in de lijn van de scheppingsmythe in het boek Genesis, en op het denken in de kring van de Wereldraad van kerken over een ‘verantwoordelijke samenleving’.

Reacties

Frank Rijnders

Mooie typering, de economie van het genoeg. TEvreden, een van de weinige woorden waar te als overtreffende trap een positieve klank heeft gecombineerd met vrede(n); een gevoel van welZIJN en geen (competitie)strijd. Wanneer is het dan eigenlijk genoeg? Als iedereen te eten heeft en een dak boven het hoofd? Ook diegenen die dat nu niet hebben, of laten we die buiten beschouwing? Verandering beginnen met het veranderen van ons denken. Thans vervuld van de neo-kapitalistische "godsdienst-achtige" overtuiging: de economie van het (alsmaar) meer. Hoe een meer humanistischere(?) denkpatroon te bewerkstelligen??

Henk Daalder Pa...

Theo Salemink had zijn verhaal vooraf moeten bespreken met een paar mensen die echt wat snappen van economie.
Dit slaat nergens op.

Voor economische groei is waarde creatie nodig.
Daar zijn genoeg kansen voor, als we er in slagen de neoliberale afwijking in dit land te omzeilen.

Enkele simpele vormen van waarde creatie

Huur buitenlandse aannemers om onze woningen energieneutraal te verbouwen, want Nederlandse aannemers hebben een te hoog VVD gehalte, en willen of kunnen dat niet. Een energieneutraal huis, vergt een flinke investering ineens, maar heeft daarna geen gasrekening meer, wonen wordt goedkoper, dus waarde creatie.
Benut de kennis van de energiesprong, die met een industriele aanpak complete bouwpakketten op maat gaat maken. Goedkoper dan via een aannemer, dus waardecreatie.

Gun huishouden een eigen stukje windpark, voor eigen gebruik. Zij financieren dat van hun spaargeld, 1% Nu worden windparken met commercieel geleend geld gefinancierd, 3 tot 8% rente. Dus burgers kunnen dat veel goedkoper, laat hen waarde creëren, door hun spaargeld te benutten.

Ons aardgas zal minder snel verkocht worden, en later, voor hogere prijzen verkocht worden, dus waarde creatie.

Verhoog de energiebelasting voor bedrijven, en grootverbruikers, alleen voor fossiele energie. Dat stimuleert hen om meer duurzame energie te gebruiken, en liefst zelf op te wekken. Dat is goedkoper dan commercieel inkopen, dus waarde creatie.

De kosten voor CO2 uitstoot zijn nu nihil, want het ETS werkt niet. Maar die CO2 uitstoot gaat in de toekomst veel kosten opleveren.
Haal die kosten naar het nu, en zet ze als schuld op de balans van bedrijven.
Dat stimuleert om die kosten te verlagen, en zo waarde te creëren.

John van Paassen

Ik denk dat Henk Daalder beter samen met Theo naar de cursus economie voor beginners kunnen gaan want de tekst die hierboven staat is van een dermate hoog Efteling gehalte en zo tenenkrommend is dat ik nauwelijks nog kan lopen. Zo wordt economische groei gelijk gesteld aan milieuvervuiling terwijl iedereen weet dat je zonder economische groei ook niet tot milieuvriendelijke productie kan komen. Zie de enorme milieuvervuiling bij minder ontwikkelde landen. Maar dat is allemaal teveel moeite voor de heren. Daarnaast denkt Henk de spaarders een poot te kunnen uitdraaien om hun spaargeld tegen 1% rente weg te laten zetten om volstrekt onrendabele windmolens te laten draaien. Oude techniek die alleen met massale subsidie kan blijven draaien. En dat terwijl links via het zaaien van onterechte angst de ontwikkeling van kernenergie heeft gefrustreerd. Nu zijn we afhankelijk van terreur regeringen zoals in Saudi-Arabie en kolen uit Colombia. Dom dom dom. Kijk naar Fukoshima. Drie kernreactors zijn daar ontploft als gevolg van een overstroming. Had je vooraf een linkse angstzaaier gevraagd wat daarvan het gevolg zou zijn, dan zou hij zeker de ondergang van het zuidelijk halfrond hebben voorspelt. En nu....één dode door de straling. Hoeveel????? jawel slechts één!!!!! Conclusie, we zijn al die tijd besodemieterd en bedrogen door links. Het hoge VVD gehalte van de aannemers slaat ook helemaal nergens op. Alsof aannemers in het buitenland heilige boontjes zijn. Henk snapt helemaal niets van ondernemers. Als jouw klant een windmolen of een zonnepaneel wil dan ga je dat aanbieden. En als je een klimaatneutraal huis wil dan maken we dat. Komt er ook nog een simpele redenering over investeringen en kostenbesparing alsof we in een kleuterklasje zitten. Links grossiert in simpele redeneringen en dogma's. De wereld zit voor de doorsnee Groen Links kiezer iets te ingewikkeld in elkaar. De worsteling met militair ingrijpen illustreert het failliet van het linkse denken. Men komt langzaam tot de conclusie dat niet iedereen op deze wereld met een redelijk gesprek in de gewenste richting te duwen is.
John van Paassen

Reactie toevoegen