Hellingproef: thema voor 2019

De tijd van achteloos liken is voorbij, het is tijd voor reflectie.

Dit jaar staat het thema technologiepolitiek centraal bij Hellingproef, het jong wetenschappelijk bureau van GroenLinks. Want we maken ons zorgen: dat we onze zeggenschap onbewust opgeven aan techreuzen, dat de vruchten van technologische vooruitgang alleen aan de rich few toekomen en dat we kansen voor een mooiere samenleving laten liggen. Lees hieronder verder over onze vragen, plannen en hoe we jouw hulp kunnen gebruiken.

Macht en technologie
‘Het is belangrijk om technologie te demystificeren, omdat er al zoveel macht in technologie geslopen is.’ Dit was een van de boodschappen die Marleen Stikker, directeur van de Waag Society en pionier in de digitale wereld ons meegaf tijdens het symposium dat de Hellingproef in september 2018 organiseerde met Jong Wiardi Beckman Stichting (PvdA) en Route66 (D66).

Binnen enkele jaren zijn een paar nerds die een startup in een garage begonnen – denk aan Facebook, Google en Amazon – uitgegroeid tot actoren die op verschillende vlakken de dienst uitmaken in de wereld, die richting geven aan wat we van de wereld weten, hoe we sociale relaties aangaan en hoe we cultuur consumeren en produceren. Sociale media hebben zelfs de aard van politiek veranderd. De keuzes voor zowel de voornaamste thema’s in politieke debatten (zolang het maar genoeg clicks oplevert) als de manier waarop politieke acties worden ondernomen (liken, sharen, retweeten) worden erdoor bepaald.

Niet alleen is er veel macht in technologie geslopen, de suggestie wordt soms gewekt dat  technologische vernieuwing een kracht is die niet stuurbaar is. ‘Technologische innovatie’ lijkt bij veel beleidsmakers een doel op zich geworden. Alsof technologische vernieuwing iets onvermijdelijks is en ons altijd vooruit brengt. Wat enkel nog lijkt te tellen is dat we als Nederland of Europa qua innovatievermogen ‘voorop’ blijven lopen op de rest van de wereld. De enorme concentratie van kapitaal en macht, de toename van economische ongelijkheid, de ontwrichting van sociale structuren en arbeidszekerheid en de schade voor het milieu dat hiermee vaak gepaard gaat, moeten we maar voor lief nemen. Alsof het niet uitmaakt en er geen verschillen bestaan in wie, hoe en wat je innoveert en welke grenzen je eraan stelt.  

Een progressieve technologieagenda 
Het kan anders. Tweede Kamerlid Kathalijne Buitenweg, in februari 2019 te gast bij het politiek diner van Hellingproef, pleitte vorig jaar in de Koos Vorrink-lezing voor een progressieve technologieagenda. De kansen die technologie biedt voor de gelijke zelfbeschikking van toekomstige generaties vormen volgens haar een reden voor de noodzaak hiervan. Nieuwe technologieën bieden immers ook kansen om de aarde leefbaar te houden, kwetsbare groepen te empoweren en solidariteit te versterken.

Toch lijkt ‘technologie’ binnen de huidige Nederlandse politiek nauwelijks een thema te zijn, terwijl ontwikkelingen op het gebied van biotechnologie, neurowetenschappen, nanotechnologie en informatietechnologieën allerlei ethische en maatschappelijke vragen oproepen. De potentiële vruchten van deze kennisgebieden – zoals een langer en gezonder leven, het aanpassen van het erfelijke materiaal en de mogelijkheid nog meer controle over de natuur uit te oefenen, zoals bij GMO’s – dreigen geplukt te worden door een relatief selecte groep mensen in de wereld. Namelijk: zij die het vermogen hebben deze technologieën te ontwerpen, aan te schaffen en weten hoe ze ermee om moeten gaan. De drang naar continu innoveren dreigt daarmee de kloof tussen de haves en have nots in samenlevingen alleen maar te vergroten. 

Help mee met 'programmeren'
Is technologie niet te belangrijk om enkel aan de techneuten over te laten? Aangezien de implicaties van nieuwe technologieën voor de samenleving zo groot blijken, zouden we niet meer in democratische dialoog moeten bepalen hoe we deze ontwikkelen? Hoe demystificeren we al die apps en apparaten die zo vanzelfsprekend een onderdeel van ons leven zijn geworden? Hoe emanciperen we ons van een eenzijdige afhankelijkheid van onmenselijke machines en gebruiken we ze in ons voordeel? Wat is ervoor nodig om ze bijvoorbeeld solidariteit, kritisch vermogen, mondigheid, een duurzame planeet en inclusiviteit te laten versterken?

De tijd van achteloos liken is voorbij, het is tijd voor reflectie; een ontwerp voor een technologiepolitiek is het thema dat Hellingproef dit jaar gaat uitwerken. Een eerste stap hierbij is de vraag aan jullie om hierover na te denken en suggesties te doen voor geschikte onderwerpen voor debatten, lezingen, acties, noem maar op. Wat zijn goede voorbeelden van een technologie die linkse doelen versterkt? Wat zou de politiek moeten doen om hierop aan te sturen? Bij welke (technologische) stromingen en denkers zouden we onze inspiratie moeten halen? Of ben je het überhaupt niet eens met bovenstaande analyse? Heb je een idee voor een lezing, ken je iemand die we moeten uitnodigen om te komen spreken?  Stuur je ideeën, plannen en suggesties naar hellingproef@groenlinks.nl en help ons mee met het ‘programmeren’ van een groene, progressieve, linkse technologieagenda.