Natuur en voedsel

De wijze waarop de relatie tussen mens en natuur wordt vormgegeven, van voedselproductie- tot consumptie en benadering van biodiversiteit heeft veel invloed op politieke besluitvorming. Deze politieke keuzes hebben vaak fatale gevolgen omdat men slecht inzicht heeft in de gevolgen, met name omdat ecosystemen en kringlopen, maar ook ons voedselsysteem niet in hun geheel worden bekeken.

Een integrale benadering van natuur, voedsel en ecosystemen, zoals binnen de agro-ecologie wordt bepleit, kan bijvoorbeeld helpen om voedsel niet los van landbouw te zien. Daar is een meer interdisciplinaire manier van denken voor nodig. Bureau de Helling onderzoekt deze relaties en de mogelijkheden van een integrale benadering door te kijken naar voedselsystemen en de relatie mens-natuur.

Het is duidelijk dat onze eco- en voedselsystemen uit balans zijn en dat het niet de goede kant op gaat; we putten onze aarde steeds verder uit. Intensieve veehouderij en landbouw zorgen voor ontbossing en tegelijkertijd neemt de mondiale vraag naar vlees alleen maar toe en lijkt ons eetgedrag maar moeilijk aan te passen. Binnen alle schakels van de voedselketen is het spanningsveld tussen natuurlijke processen en menselijk gedrag en ingrijpen te vinden. Klimaatverandering beïnvloedt de natuur, zo bedreigt oceaanverzuring veel voedselketens die met oceanen verbonden zijn. Dat levert nieuwe vragen op, zoals: in hoeverre anticiperen we op klimaatverandering en in hoeverre blijven we ertegen strijden en hoe moeten we omgaan met verlies van biodiversiteit?

Het gaat daarbij ook om de vraag wie ultiem verantwoordelijk is en hoe er wordt beslist over wat waardevol is. De veerkracht in onze natuurlijke omgeving moet behouden worden, maar tegen welke prijs? Met het herstellen van de balans in onze ecosystemen komen fundamentele veranderingen in levenshouding en waardenpatronen kijken. Juist deze systemen moeten in samenhang met elkaar worden bekeken. Want wat is er bijvoorbeeld allemaal voor nodig om vleesconsumptie terug te dringen? Ligt de keuze bij de consument of moet de overheid de regie nemen? Hoe kunnen we ieder onderdeel van dat systeem de juiste stem en ruimte geven, van de producent tot afvalverwerker? Valt wereldwijde voedselzekerheid te garanderen met een overschakeling naar duurzame landbouw of is dat een illusie? Zijn er wellicht andere alternatieven?

Richting 2050 moeten circa tien miljard monden worden gevoed. De kunst is een nieuwe groene revolutie zo te laten plaatsvinden dat de voedselproductie duurzaam wordt. Dat laatste is nu nog lang niet het geval....
Draagt de methaanuitstoot van koeien wel of niet bij aan klimaatverandering? De Nederlandse Melkveehouders Vakbond vindt van niet. Methaanonderzoeker Ko van Huissteden checkt of dat waar is.
Het ‘wat’, daar zijn Rik Grashoff en Martin Scholten het roerend over eens: het tegengaan van klimaatverandering vraagt om een natuurinclusieve kringlooplandbouw. Over het ‘hoe’ verschillen ze van mening. Volgens...
Laagliggend Nederland bestaat grotendeels uit veengrond: natte, zwarte bodems tjokvol organische stof. Ontwatering zorgt voor concurrerende landbouw, maar ook voor een groot klimaatprobleem. De Nederlandse natuur...
Gentech biedt grote voordelen voor de voedselzekerheid, stelt Tom van den Hove. Het pleidooi van Arno Ambrosius voor een nieuwe strategie voor genetische manipulatie is veel te conservatief.
Genetische manipulatie van organismen kan het publieke belang dienen. Niet alleen in de gezondheidszorg, maar ook in de landbouw. Daarvoor moet de wetgever strikte voorwaarden stellen. Zo mogen octrooien op...
Maak Nederlanders weer trots op het landschap en de natuur die hen omringen. De verandering die GroenLinks belooft is nog niet overtuigend.
In het voedselnummer van tijdschrift De Helling staat een cartoon van Anne Stalinski over tomaten. Daarin zie je ver reizende, veel CO2 uitstotende tomaten, en als het goede alternatief de tomaten van de farm in de...
Hoe organiseren we een duurzaam voedselsysteem dat de hele wereld kan voeden? Met een groeiende wereldbevolking, klimaatverandering en een toenemende schaarste van grond en grondstoffen, moeten belangrijke keuzes...
Op welke vragen stuit je als je eerlijk en gezond wilt eten? Filosofe Renée Verberne ging op zoek en ontdekte steeds meer dilemma's: gaat dier- en milieuvriendelijk wel altijd samen? Maakt precisielandbouw...
“Papa, vertel nog eens over de oorlog? Vertel nog eens hoe oma op haar fiets zonder banden dagenlang op pad ging om bij boeren haar sieraden te ruilen voor wat bonen en brood? En hoe jij als vijfjarige al rookte om...
Biodiversiteit en voedselzekerheid zijn niet gebaat bij overintensieve landbouw. De wereld kan ook op andere wijze worden gevoed. Dat is geen pleidooi voor een terugkeer naar vroeger, maar wel voor radicale...
Ons landbouw- en voedselsysteem loopt tegen grenzen aan. Dat blijkt uit afnemende bodemvruchtbaarheid en problemen rond lucht, water, klimaat en biodiversiteit. De kernvraag voor een transitie naar duurzame...
Beleid ontwikkelen rondom voedsel is lastig. Maar er zijn voldoende aanknopingspunten, van een andere landbouw tot steun aan burgerinitiatieven. Aanbevelingen geïnspireerd door de artikelen in het Voedselnummer van...
Voedsel is misschien wel het belangrijkste in ons bestaan. Voedsel gaat over alles. Voedsel is emotioneel. Het raakt aan verschillen in identiteit, afkomst en klasse. Het verbindt het mondiale met het lokale en het...
Op 7 juli organiseerde Hellingproef in samenwerking met MAMyths-NL een debat tussen Edith Lammerts van Bueren, Bert Lotz en Marjan Bovers over genetische modificatie en biologische landbouw. Het verslag van een...
Waarheen met ons voedselsysteem? Deze vraag stond in de debatreeks ‘It’s the food, my friend’ centraal. Hebben de bezoekers aan het eind van de debatreeks een antwoord gekregen? Ja en nee. Is het debat dan wel...
Ik heb het geluk gehad dat ik op mijn basisschool elke vrijdagmiddag les kreeg over de natuur in de moestuin van de school. Ik herinner me goed dat ik, samen met een klasgenootje, een veel te grote kruiwagen...
Acht jaar na verschijnen is ‘De Hongerige Stad’ van Carolyn Steel nog steeds actueel.  Steel belicht ons voedsel vanuit opvallende invalshoeken, maar laat vooral zien dat het huidige mondiale voedselsysteem...
De oude Romeinen wisten al hoe ze het volk rustig moesten houden: geef hen brood en spelen.
Toen ik nog op de middelbare school zat, kluste ik wat bij in een lokale strandtent. Ik was afwasser. In het restaurant stond een groot aquarium met levende kreeften. 
Wat heeft de landbouwlobby te zeggen over de lucht die je inademt? Meer dan je denkt. Het debat over luchtkwaliteit in Europa blijkt een knokpartij waarin de agrarische sector emissienormen voor boerenbedrijven...
Donderdag is het 22 mei en zullen Europese burgers hun stem laten horen. In plaats van de simplistische discussie voor meer of minder Europa is het goed te zoeken naar kritische geluiden die wel internationaal...
Bas Eickhout vertegenwoordigt GroenLinks in de landbouwcommissie van het Europees Parlement. Hij licht het huidige beleid toe, schetst een alternatief en onderzoekt de politieke omstandigheden die in staan tussen...
Onder die titel nam DWARS vorig najaar een nieuwe landbouwvisie op haar congres aan. Dit jaar het nieuwe Europees Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) van kracht gegaan voor een periode van zeven jaar. Hoe zien...
Globaliserende voedselmarkten staan ter discussie in zowel de academische als de politieke wereld. Echter, de studies naar en berichtgeving over effecten van deze toenemende wereldwijde handel zijn tot op heden...
Omdat ik een echte (maar recente) hummus-man ben, was ik opgetogen over het ontdekken van een 'hummus café' in Berlijn. Een van de gerechten op het menu bevatte kip, maar het was een eenzame kip, want het was...
We moeten ons serieuze vragen te stellen over de manier waarop we nu en in de toekomst ons voedsel produceren. Gaan we door met genetisch gemanipuleerd voedsel en chemische middelen, of houden we op met dit spelen...
Op 22 april, de Dag van de Milieufilosofie gaf emeritus bijzonder hoogleraar Duurzaamheid en Levensbeschouwing Jozef Keulartz een lezing over biotechnologie en agro-ecologie. Hieronder de gehele lezing.
Dierenwelzijn? Als je echt om dieren geeft, zorg dan voor dierenrechten! Geef dieren rechten en we kunnen ze emanciperen: gelijk maken aan de mens. In een democratie waarin dieren mede een 'stem' hebben, komt niet...
De voedselrevolutie is een culturele en sociale revolutie, aldus de redactie van het Green European Journal. Lees hier het nummer van de Green European Journal over voedsel en landbouw.
Naar verwachting telt de wereldbevolking in 2050 negen miljard mensen. De voedselproductie zal sterk moeten stijgen, zeker als men zoveel vlees blijft consumeren. Er is dus nog een verbeteringsslag van de landbouw...
Het 'paardenvleesschandaal' heet het in de volksmond. 'Vermoeiend' en 'incidentenfetisjisme' noemde Johan Fretz het in De Volkskrant.
Gemeengoed is gebaseerd op een klassiek liberale gedachte over gemeenschappelijk eigendom. GroenLinks zou niet alleen moeten flirten met het hippe verschijnsel, maar zich het gedachtegoed van de commons ook op een...
René Vonk, de voorzitter van Hellingproef, schrijft over de morele bezwaren van het eten van vlees. Kunnen wij zonder blikken of blozen mishandelde dieren naar binnen werken? 
Bont. Het is populairder dan ooit. Bont is een teken van stijl en prestige maar ook de maatschappelijke weerzin tegen het dragen van bont is groot. Niet voor niets wordt er schande gesproken van onze zelfbenoemde '...
Afgelopen kerst bracht ik door in de Vaucluse, een streek in het zuiden van Frankrijk. In Fontaine-de-Vaucluse, een toeristisch dorpje waar Petrarca graag kwam, bestelde ik een dagmenu. 
Biotechnologie speelt een centrale rol in het privatiseren van wat ooit gemeenschapsgoed was, in elk geval van boeren: gewassen en zaaigoed. Er zijn activisten die alle biotechnologie verwerpen, maar terugdraaien...
Een restaurant is tegenwoordig een eetatelier, een vegetarisch restaurant heet een groentenrestaurant – uh -atelier – en lekker eten is een eetinspiratie. De verantwoorde keuken verhipt. Steeds meer mensen willen...
De meeste dingen veranderen, daarom zijn zekerheden vaak tijdelijk. Dat kan best eng zijn, maar ik ben er blij mee. Ik vertrouw mezelf namelijk niet meer. En dus speel ik vals om er beter van te worden. Een houding...
Komende herfst liggen overal in de Nederlandse supermarkten weer de verse paprika’s en tomaten uit Zuid-Europa. De bewuste consument kiest dan het liefst voor vers en als het kan biologisch. Maar wat ook veel ‘bio-...
Vincent, een veertiger die al jaren stevig verslaafd is aan alcohol, heeft zichzelf naar een afkickkliniek gesleept. Hij wil wanhopig graag controle over zijn drinkgedrag krijgen. Dit blijkt ondanks het goede...
'Groen' gaat in de politiek vaak samen met 'progressief'. Toch zijn veel natuurliefhebbers als het erop aankomt nogal behoudzuchtig. Bijvoorbeeld wanneer er bomen dreigen te worden gekapt, zelfs wanneer dat is om...
In december wordt veel en liefst lustvol gegeten. Maar na het genieten komt het grote lijnen. Volgens Ilja Fase bevindt onze samenleving zich in een boulimisch continuüm. Weten we hoe we eten, of dienen we al...
De huidige land- en tuinbouw is in verregaande mate geïndustrialiseerd: de invoering van machines en technologie hebben het boerenbedrijf diepgaand veranderd. Een gesprek met de techniekfilosoof Peter-Paul Verbeek...
Overal in Europa plukken immigranten de tomaten in de kassen en steken de asperges op de velden. Vaak voor een hongerloontje en in omstandigheden die bijna 19e-eeuws aandoen. Moeizaam komt het vakbondswerk onder...
India is één van de snelst groeiende economieën in Azië. Door modernisering en liberalisering weet de regering haar positie op de internationale markt te verbeteren. Maar dit beleid heeft zijn prijs. De deelstaat...
Hoe kan het dat in het welvarende Europa arme landarbeiders in regelrechte sloppen wonen? Heeft dat iets te maken met het landbouwbeleid van de Europese Unie? En zo ja, wat kan de EU daar dan aan doen? Die vragen...
In de Europese coöperaties van Longo maï worden milieuvragen ingebed in ideeën over een ecologie die rechtvaardige economische en sociale verhoudingen veronderstelt. De biologische tuinbouw, de energiezuinige...
Gentechnologie knutselt aan het leven van mens, dier en plant. Dat vraagt om een stevige publieke bemoeienis, zegt de invloedrijke wetenschapssociologe Helga Nowotny. Wetenschap en industrie kunnen niet langer de...
De compacte stad is niet 'groen' en zeker niet links. De Nederlandse stedenbouw is toe aan innovatie; het voorbeeld ligt in het verleden. 
Abonneren op Natuur en voedsel