4 minuten

Beteugel de data-explosie

Data vreten energie en grondstoffen

We moeten de snelle groei van dataopslag en dataverkeer niet langer als een gegeven beschouwen, want digitale data verbruiken energie en grondstoffen. De meest duurzame data zijn de data die we uitsparen.

Digitalisering heeft de potentie om de aanjager te zijn van een duurzame samenleving. Een wereld waarin het stroomverbruik van apparaten meebeweegt met het aanbod van groene stroom, recycling wordt vergemakkelijkt omdat materialen traceerbaar blijven en vervoer efficiënter wordt georganiseerd. Maar digitalisering heeft ook een keerzijde, en die gaat verder dan privacyschendingen, softwarefouten en cyberaanvallen. Data leggen een steeds groter beslag op schaarse natuurlijke hulpbronnen, zoals energie en grondstoffen.

In Nederland merken we dat aan de groei van het aantal datacentra. Ze worden bovendien steeds groter. Nu al verbruiken datacentra zo’n 3 procent van de stroom in Nederland; in de komende tien jaar zal hun stroomvraag verdubbelen, zo verwacht de Rijksoverheid. Bij elke kilowattuur die een datacentrum verbruikt, moeten we bovendien nog drie kilowattuur optellen, in binnen- en buitenland, voor het vervoer van data en de productie en verwerking ervan op de apparaten van eindgebruikers.

Het is een enorme opgave om het stroomnet hiervoor klaar te maken. En hoe meer energie ons land gebruikt, hoe langer het duurt voordat we de overgang naar schone energiebronnen hebben voltooid. Daarom is het nodig om energiebesparing hoger op de agenda te zetten. Om datacentra ertoe aan te zetten zo efficiënt mogelijk om te gaan met stroom en hun restwarmte niet verloren te laten gaan. Daarbij helpt het als we de energiebelasting eerlijker maken. Huishoudens betalen nu tot 178 maal meer energiebelasting per kilowattuur dan grootverbruikers. Een eerlijke prijs maakt investeringen in energiebesparing sneller rendabel.

Grondstoffenvloek

Opslag en vervoer van data vergen niet alleen energie, maar ook grondstoffen. In servers, routers en antennes zitten tal van schaarse metalen. De winning van metalen, zoals koper, tin, tantaal en goud, gaat vaak gepaard met ernstige milieuschade, conflicten en mensenrechtenschendingen. In veel ontwikkelingslanden is mijnbouw geen zegen, maar een vloek.

De coronacrisis maakt duidelijk dat die vloek de hele wereld kan treffen. Want voor het delven van metaalertsen dringen mensen diep binnen in de resterende leefgebieden van wilde dieren. In de Democratische Republiek Congo leven mijnwerkers in zulke mensonterende omstandigheden dat zij gedwongen zijn om op mensapen en andere wilde dieren te jagen, bij gebrek aan andere eiwitbronnen. De bereiding en consumptie van bushmeat brengt een groot risico met zich mee dat besmettelijke ziekten overspringen van dier naar mens. We moeten bedrijven verplichten om misstanden in hun toeleveringsketens aan te pakken, maar daarnaast ook stimuleren om bestaande materialen in kringloop te houden.

Ongevraagde advertenties

Nu data een groeiend beslag leggen op energie en grondstoffen, is het nodig om beter na te denken over het maatschappelijk nut van al die data. Te meer omdat innovaties als 5G en kunstmatige intelligentie tot een heuse data-explosie kunnen leiden.

Een voorbeeld: bij het browsen op het web wordt ongeveer een kwart van ons dataverbuik veroorzaakt door de online advertenties die we ongevraagd krijgen voorgeschoteld. Het terugdringen van dat verbruik hoeft onze kwaliteit van leven niet aan te tasten, mits de vrijheid van meningsuiting en de netneutraliteit overeind blijven. Zoals de Europese ecodesignregels het energieverbruik van apparaten limiteren, zouden we limieten kunnen invoeren voor het maximale dataverbruik van advertenties. Een vergelijkbare aanpak is denkbaar voor de commerciële aanbieders van online video’s, films en games. Ecodesignvoorschriften stimuleren innovaties die zowel aan het milieu als aan consumenten ten goede komen, leert de ervaring.

Sommige maatregelen dienen zowel duurzaamheid als vrijheid. Denk aan het verbieden van handel in persoonsgegevens, gepersonaliseerde advertenties en automatische gezichtsherkenning. Minder opslag en verwerking van persoonsgegevens scheelt niet alleen veel datacentra en windmolens, maar behoedt ons ook voor manipulatie en massasurveillance.

Laten we kritischer gaan kijken naar digitale toepassingen die data, energie en grondstoffen vreten, in plaats van alleen de lof te zingen op big data en datahub Nederland. Een spaarzame omgang met data kan onze levenskwaliteit verhogen, en anders zeker die van onze nakomelingen.

Deze opinie verscheen op 20 juli in de Volkskrant.

Reacties

Maaike wijnberg

Dit is me uit het hart gegrepen. Ik vind dat hier veel te weinig aandacht voor is. Zo vraag ik me ook af hoeveel data alle onzin die we elkaar via Whatsapp en andere sociale media versturen verbruiken. En hoe lang dat alles ergens in de cloud ruimte inneemt. Lijkt me dat we daar ook veel bewuster mee moeten omgaan

Douwe Kuipers

Ik zou graag onderzoek willen zien naar de toegevoegde economische waarde van datacenters. Vanuit een technisch perspectief doen alle computers hetzelfde, maar de economische en maatschappelijk toegevoegde waarde van al dat rekenwerk zou wel eens enorm kunnen verschillen. Ik heb op de Correspondent gelezen dat het verhandelen van gebruikersdata voor marketing deels gebakken lucht is. Webshops hebben misschien wel iets meer omzet als ze slim gebruik maken van data van Facebook of hun eigen bestand, maar weegt dat op tegen de energie en ruimte die de servers nodig hebben? Degenen die hierover adviseren zijn waarschijnlijk betaalde consultants of degenen die die servers verhuren of de data verkopen. Die hebben er dus baat bij om het dataverkeer zo groot mogelijk te laten worden.

Thijs Terpstra

Jaren geleden in Australia geweest, Sim kaart aangeschaft. Anders dan in ons land diende ik mij te legitimeren alvorens de gekochte Sim only werd vrijgegeven. Hoe anders in ons land waar je een Sim kaart koopt aan de kassa’s. Eenzelfde systeem is uit ideële gedachten opgezet voor het internet. De grootste fout ooit gemaakt. Een fake ID is zo aan te maken met alle gevolgen van dien. Je zou moeten overgaan naar een systeem waarbij je alleen internet op kan als je geregistreerd bent. Op die wijze zullen trollen wegvallen criminelen of idioten minder gebruik kunnen maken van de rotzooi die nu op het internet te vinden is. Iemand die iets plaatst is terug te vinden. Daarnaast draagt het bij aan een schoner internet en minder, veel minder data verbruik en dus een milieu voordeel. Zwollen de data slurpers jouw gegevens? Dan zullen ze daar niet alleen toestemming voor moeten hebben maar ook een vergoeding voor moeten betalen. Daar krijgt de eindgebruiker een deugdelijk en idealiter “schoon” internet voor terug. Weg met de almacht van de data slurpers op naar een schoner milieu in meer dan èèn opzicht.

Reactie toevoegen

Gerelateerde artikelen