5 minuten

Hoe onze laptops, t-shirts en sieraden leiden tot mensenrechtenschendingen

Gastopinie ActionAid: Misstanden in grondstoffenketens

Goud en andere grondstoffen zijn in Afrikaanse landen als DR Congo, Burundi en Oeganda een bron van conflict en mensenrechtenschendingen. Rebellen verdienen grof geld aan de verkoop en gebruiken dit om conflicten te financieren. Ook buiten conflictgebieden worden bewoners van grondstofrijke gebieden vaak met geweld van hun land verjaagd. Laat staan dat ze meedelen in de opbrengst van de grondstoffenwinning. Wat kan de politiek doen om misstanden in de grondstoffenketens tegen te gaan?

Europese conflictmineralenwetgeving

Goede intenties genoeg bij de Europese Unie, die in 2017 de zogeheten conflictmineralenwetgeving invoerde. Onder deze wet moeten Europese importeurs van de ruwe grondstoffen tin, tantaal, wolfraam en goud nagaan of zij met hun inkopen bijdragen aan conflict en mensenrechtenschendingen elders in de wereld. Zo wil de EU voorkomen dat zij met het importeren van grondstoffen gewapende conflicten en mensenrechtenschendingen elders financiert. Een probleem is dat de wet, die op 1 januari 2021 van kracht wordt, alleen geldt voor de importeurs van de genoemde ruwe grondstoffen boven een bepaald jaarlijks volume. Volgens cijfers van de Europese Commissie is dit minder dan 1 procent van het totaal aantal bedrijven dat deze vier mineralen gebruikt. Daarnaast zijn er nog vele andere grondstoffen die níet onder de wet vallen, zoals kobalt en koper, die ook veel ellende veroorzaken in Afrika.

Respect voor mensenrechten door alle bedrijven

De conflictmineralenwet is dus een stap in de goede richting, maar een nog betere oplossing zou een wet zijn die voor alle bedrijven in alle sectoren geldt. Zo voorkomen we niet alleen dat gewapende conflicten worden gefinancierd door Europees geld, maar ook dat andere schrijnende mensenrechtenschendingen mede-mogelijk worden gemaakt door Europese productie en consumptie. Mineralen zijn niet de enige grondstoffen die gretig aftrek vinden in Europa. In de producten die wij dagelijks dragen en gebruiken, zitten ook grondstoffen zoals katoen of palmolie. In al deze productieketens is nog steeds sprake van vreselijke werkomstandigheden voor miljoenen mensen en vervuiling van de natuur. Nederlandse bedrijven dragen wereldwijd bij aan werkgelegenheid en bijvoorbeeld ook technische oplossingen voor klimaatverandering. Helaas hebben deze bedrijven ook vaak direct en indirect via hun internationale ketens een negatieve impact op mens en milieu. Hoewel kleine stappen gemaakt worden, blijft doorslaggevende actie uit.

Dichtbij een oplossing

Afgelopen jaar kwamen we heel dicht bij een oplossing. Onder leiding van minister Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) werd het Nederlandse beleid voor internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO) herzien. De verwachting was dat de minister Nederland naar een koploper-positie zou tillen op het gebied van internationaal verantwoord ondernemen. Dat ze net zoals Frankrijk en Duitsland ook nationale wetgeving zou introduceren die bedrijven verplicht om mens en milieu te respecteren wereldwijd. Niet alleen voor een bepaald aantal importeurs van vier ruwe grondstoffen maar voor alle bedrijven, in alle sectoren. Zover kwam het helaas niet. Na veel wikken en wegen en onderzoeken waaruit bleek dat Nederland zeker niet op de huidige weg door kan gaan, besloot Nederland om de verantwoordelijkheid door te schuiven naar de Europese Unie en in Brussel te pleiten voor zo’n wet.

Oproep voor Nederlandse wetgeving

Het is heel goed dat Nederland eindelijk de stap neemt van vrijblijvende en vrijwillige maatregelen naar meer verplichting. Maar als slechts één van de 27 Europese lidstaten die wat te zeggen hebben in de Unie, kan Nederland niet garanderen dat er daadwerkelijk spoedig een ambitieuze wet komt. De conflictmineralenwet werd in 2014 voorgesteld en wordt nu zeven jaar later pas van kracht. Een nieuwe Europese wet zou waarschijnlijk een soortgelijk tijdpad volgen. De gemeenschappen die dagelijks gebukt gaan onder de mensenrechtenschendingen kunnen niet langer wachten. Daarom pleiten wij bij ActionAid samen met meer dan 100 organisaties en bedrijven vóór brede Nederlandse wetgeving die ervoor zorgt dat alle bedrijven de problemen in productieketens rondom mensenrechten en het milieu verder aanpakken. Zo hoeven gemeenschappen in landen als Oeganda, Burundi en DR Congo niet langer te lijden onder onze productie en consumptie en zo kunnen we met gerust hart onze laptops, T-shirts en mobiele telefoons kopen.

Vrouwen worden het hardst geraakt door geweld, landroof en vervuiling in de Zambiaanse Copperbelt

Zambia heeft een van de grootste kopervoorraden ter wereld en zal, als een van de tien grootste producenten van koper ter wereld, voorlopig een belangrijke bron van koper blijven. Een groot aantal mijnen in de Zambiaanse Copperbelt is in handen van Europese multinationals en het koper is veelal bestemd voor export. Slechts een heel klein gedeelte van de Zambiaanse bevolking profiteert van de inkomsten uit kopermijnbouw – en dit in een land met extreem hoge armoede. Omwonenden van de kopermijnen ondervinden vooral de nadelige effecten van de koperproductie. De chemicaliën die tijdens de winning vrijkomen, vervuilen land, lucht en water. Hierdoor worden mensen ziek en kunnen ze het land en het water niet meer gebruiken voor landbouw of veeteelt. Dit heeft als gevolg dat de voedselzekerheid en inkomsten van veel gemeenschappen verloren gaan. Bij al deze problemen worden vrouwen harder getroffen. Taken die ze al hebben worden zwaarder: verder lopen om water te halen, zorgen voor familieleden die ziek zijn geworden door vervuiling. ActionAid zet zich zowel in Nederland en Zambia in om een einde te maken aan deze mensenrechtenschendingen. In Zambia ondersteunen we de omwonenden van de mijn om de lokale bedrijven en overheid ter verantwoording te roepen. In Nederland roepen we bedrijven die middels hun ketens zijn betrokken bij deze schendingen om rekening te houden met mensenrechten en milieu.

Op 9 december organiseert de werkgroep Internationale Betrekkingen van GroenLinks een webinar over de dilemma's omtrent de groeiende vraag naar metalen. Meer informatie en aanmelden.

Gerelateerde artikelen