6 minuten

Onvoorwaardelijk basisinkomen in verkiezingsprogramma leidt tot zetelverlies

Opinie basisinkomen: Alfred Kleinknecht

Er is binnen GroenLinks een kleine, maar fanatieke groep aanhangers van een onvoorwaardelijk basisinkomen. Bij een vorig partijcongres scheelde het niet veel of ze hadden het basisinkomen in het verkiezingsprogramma opgenomen gekregen. Ik schrijf dit stuk uit bezorgdheid omdat ik de indruk krijg dat sommigen in hun bekeringsijver de weg zijn kwijtgeraakt. Neem bijvoorbeeld de column van Alexander de Roo in Trouw van 6 april 2020. De Roo vraagt zich af of we nu niet meteen ook een onvoorwaardelijk basisinkomen kunnen invoeren, nu we toch al geld voor de coronacrisis aan het uitdelen zijn. Als lokkertje stelt hij in het vooruitzicht dat Rutte daarmee als een ‘groot staatsman zoals Thorbecke’ de geschiedenis in zou kunnen gaan. Nooit gedacht dat één van de oprichters van GroenLinks zo begaan zou zijn met biografieën van liberalen.

Een ander voorbeeld is een recent festival in de Amsterdamse Keizersgrachtkerk waar adepten van het basisinkomen uit GroenLinks, D66, de VVD en Forum voor Democratie elkaar herbevestigden in het geloof der vaderen. Afgaande op het FD van 16 februari 2020 waren er geen tegenstanders van het basisinkomen bij. En ja, u leest het goed: mensen rond Baudet voelen ook iets voor een basisinkomen. In hun naarstige zoektocht naar draagvlak hebben sommige GroenLinksers kennelijk geen behoefte meer aan een cordon sanitaire.

Bijstand zo onaangenaam mogelijk

Om misverstanden voor te zijn: ik ben niet tegen een basisinkomen. We hebben gelukkig de bijstand als voorwaardelijk basisinkomen. Ik ben ook vóór experimenten in de grote steden met een ‘regel-luwe’ bijstand. Het neoliberalisme is erin geslaagd om een Kafkaësk regelwerk rond de bijstand neer te zetten. Het verblijf in de bijstand moest zo onaangenaam mogelijk zijn en dat werd verkocht met het eufemisme: ‘geen hangmat, maar een trampoline!’. Dat is goed gelukt! Maar met wat goede politieke wil kan de bijstand ook vriendelijker. Overal waar GroenLinks bestuurlijke verantwoording neemt, moeten we daar werk van maken.

Een onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen is echter een andere zaak. Moeten we inderdaad aan iedere Nederlander (arm of rijk) eenzelfde basisinkomen uitkeren? Uit ethisch oogpunt vind ik het stuitend dat men iedereen gelijk behandelt, terwijl mensen vanaf hun kindheid al zeer ongelijke levenskansen hebben. Het onderscheid tussen sterke en zwakke schouders is een oerprincipe van socialistische politiek  ̶  en dat wordt hier verlaten! Maar er zijn meer goede redenen tot twijfel over een onvoorwaardelijk basisinkomen, c.q. over een negatieve inkomstenbelasting. Een belangrijk argument zijn de kosten.

Kosten onvoorwaardelijk basisinkomen

Ik heb even voor u gerekend (echt geen hogere wiskunde!): wij hebben in dit land (afgerond) 13,5 miljoen mensen boven de 18 jaar (inclusief AOW’ers). Stel dat we deze mensen in 2019 een basisinkomen hadden uitgekeerd ter hoogte van de toenmalige AOW: 1.198 euro per maand. Deze ‘AOW vanaf 18’ zou dan 194,1 miljard euro gekost hebben (ter vergelijking: de huidige AOW kost 39 miljard). Van het brutobedrag van 194,1 miljard euro mogen we volgens ramingen van het NIBUD 71 miljard euro aftrekken voor besparingen die het basisinkomen oplevert. Je hoeft na invoering van het basisinkomen immers geen AOW of bijstand meer te betalen, je spaart bureaucratiekosten et cetera. Dan blijft een nettobedrag over van 123,1 miljard euro. Dat is 42 procent van de totale rijksbegroting! Dat met de veronderstelling dat de arbeidsmarktparticipatie na invoering van het basisinkomen niet daalt. Mocht die wel dalen, dan loopt de rekening op.

Deze hoge kosten betekenen dat financiering van een basisinkomen een verhoging van alle belastingen en premies van minimaal 42 procent vereist; alternatief zou men minimaal 42 procent van de rijksbegroting moeten wegbezuinigen om ruimte te creëren voor een basisinkomen. Allebei (of een combinatie van beiden) is niet in redelijkheid te doen, zeker niet omdat GroenLinks ook nog andere noten op haar zang heeft: de Green Deal, het opknappen van de verschraalde publieke sector et cetera. Dat kost nog een centje bovenop de genoemde 123 euro miljard per jaar.

Debatteertrucs

Is het basisinkomen dan onbetaalbaar? De Vereniging Basisinkomen schermt met een rapport dat ze bij het NIBUD in opdracht had gegeven en die suggereert van niet. Ze rapporteren dat een kosten-basten-balans van een ‘basisinkomen 2.0’ (‘Variant 2’) op -0,8 miljard uitkomt. Dat wekt de indruk dat er niets aan de hand is: 0,8 miljard voor een basisinkomen? Dat is geen halszaak voor een rijk land! Maar wat blijkt uit de tabel? De totale bruto-kosten zijn 171 miljard (iets goedkoper dus dan bovenstaande ‘AOW vanaf 18’). Van deze bruto-kosten worden vervolgens besparingen van 71 miljard afgetrokken (voor rijksuitgaven die na invoering van het basisinkomen kunnen vervallen, zoals bijstand, AOW, bureaucratiekosten). Dat is volstrekt legitiem om tot de netto-lasten van een basisinkomen te komen, dus het netto extra geld dat nodig is voor uitkering van een basisinkomen. Maar vervolgens duikt er nog een post ‘versimpeling van belastingen’ op.

Als lezer denk je dan: ‘versimpeling van belastingen’? Daar kun je moeilijk op tegen zijn. Nadere inspectie leert echter dat deze ‘versimpeling’ een eufemisme is voor fikse belastingverhogingen. Men heeft belastingverhogingen van 97,8 miljard ingeboekt en noemt dat ‘versimpeling belastingen’! N.B.: 97,8 miljard, dat is gelijk aan een derde van de totale rijksinkomsten! En dit geld moet door de Nederlandse middenklasse worden opgebracht. Want de Vereniging Basisinkomen wil (blijkens het NIBUD-rapport) kennelijk geen hogere vermogens- of winstbelastingen invoeren; alleen hogere inkomstenbelastingen. Bovendien, ook bij de inkomstenbelasting hebben de rijken hun vluchtroutes. Het verbaast me niets dat ze zelfs bij VNO-NCW het basisinkomen ‘best bespreekbaar’ vinden.

Mijn appel: laten we als partijgenoten in de interne discussie geen debatteertrucs uithalen. Ik heb de afgelopen 6 jaar berekeningen van uiteenlopende varianten van basisinkomens zien langskomen en heb zelf ook wat gerekend. Afhankelijk van modaliteiten en hoogte van een basisinkomen liggen de netto-kosten tussen ruwweg 100 miljard voor magere varianten (rond de huidige bijstandsnorm) en 150 miljard euro voor meer genereuze varianten. Als percentage van de Rijksuitgaven in 2019 (193,3 miljard) spreek je dan over ruwweg een derde tot ruim de helft van de totale inkomsten van het rijk. De belastingen zouden dus met een derde tot de helft omhoog moeten.

En dat betekent nogal wat. Het probleem is namelijk niet zo zeer of mensen straks nog werken als ze een basisinkomen krijgen waarvan ze (bescheiden) kunnen leven. Het probleem is dat ze op het geld dat ze bovenop het basisinkomen verdienen krankzinnig hoge belastingen betalen – en dat zal de bereidheid om (wit) te werken verminderen. We krijgen dus een grotere zwartgeldeconomie. En een hogere omzet van dure belastingconsulenten die rijke mensen helpen om hun zaken zodanig op te zetten, dat ze belasting in Nederland zo veel mogelijk ontlopen. Budgettaire tegenvallers hiervan zijn in bovenstaande berekeningen nog niet meegenomen.

Fiasco

Mijn voorspelling: als een onvoorwaardelijk basisinkomen bij een toekomstig partijcongres in het verkiezingsprogramma belandt, dan wordt de doorrekening van het partijprogramma bij het CPB een fiasco. Daarna wordt het prijsschieten voor de andere partijen in de verkiezingscampagne. Dan wordt GroenLinks weggezet als een leuke idealistische partij waar ze helaas geen bal verstand hebben van economie. En rechts is dan op zijn best: wij op rechts weten hoe geld verdiend moet worden; op links kunnen ze alleen maar geld uitgeven! Linkse potverteerders! In ons Calvinistisch landje hakt dat in. Zitten we straks weer met vier zetels in de Tweede Kamer. Dan hebben we weinig tegenmacht als rechts bezuinigingen op de sociale zekerheid eist om de extra uitgaven voor de coronacrisis te compenseren.

Meer lezen?

Website Alfred Kleinknecht

Reacties

Reyer Brons

Het lijkt mij dat Alfred Kleinknegt in zijn eigen debatteertruc trapt.
Het ligt immers zeer voor de hand om niet alleen de uitkeringen te compenseren met een basisinkomen, maar ook belastingvoordelen zoals heffingskortingen, toeslagen en aftrekposten. Die heeft iemand die basisinkomen krijgt immers niet nodig en de compensatie daarvan leidt niet tot belastingverhoging.
Meerdere berkeningen (zoals die van het CPB voor de VP van Norbert Klein en later voor het FvD) laten zien dat dan srake is van een netto-tekort in de orde van 10 miljard ipv de 100 miljard die Kleinknegt noemt.

Alfred Kleinknecht

Geachte meneer Brons,
Eerst dank voor het compliment over "debateertrucs"; dat vind ik als integer wetenschapper een zeer ernstig verwijt.
Bij mijn berekeningen is verondersteld dat heffingskortingen, toeslagen en aftrekposten voor de armen in stand blijven (ze spelen dus ook geen rol in mijn rekensommen). Mensen in de bijstand ontvangen nu bovenop 1.025 p.m. (bijstand voor alleenstaande) ook vier toeslagen (zorgtoeslag, huursubsidie, kindgebonden budget, kinderopvangtoeslag). De meeste bijstanders krijgen tussen de 300 en 1.000 euro aan toeslagen bovenop hun bijstandsuitkering, afhankelijk van hun situatie (al of niet kinderen). En dat is met de kosten van levensonderhoud in NL geen vetpot! Als je die toeslagen wilt integreren in het basisinkomen dan moet je deze toeslagen niet alleen aan de armen maar ook de rijken uitbetalen. Dan wordt het basisinkomen pas echt duur! (en het geld dat nodig is om het ook aan de rijken te betalen zou dan wel degelijk via extra belasting moeten worden geïnd).

Ik raad aan: lees eens het rapport van het NIBUD (in opdracht van de Vereniging Basisinkomen die voor het onderzoek ook de data heeft aangereikt). Op de laatste pagina staat een tabel voor Variant 2 van basisinkomen 2.0. Hun Basisinkomen 2.0 is een zeer sobere variant (lager dan de 'Aow vanaf 18' waarmee ik heb gerekend).
De bruto-kosten (171 mld.) zijn dus ook lager dan bij de 'Aow vanaf 18' (194 mld.).
Ze berekenen vervolgens dat het basisinkomen allerlei andere inkomensoverdrachten onnodig maakt, hetgeen een besparing van 71 mld. oplevert (lijkt me een redelijk realistische schatting). Er blijven dus 100 mld te financieren. 3 mld. halen ze nog uit bureaucratiebesparingen. Dan moet dus nog 97 mld. "gefinancierd" worden: of met bezuinigingen of met belastingverhogingen. De grootste hap lastenverzwaring halen ze uit de afschaffing van heffingskortingen (51.5 mld.): dit zijn nu juist de heffingskortingen die de (lagere) middenklasse beschermen tegen hoge belastingen. Als je die schrapt, dan zullen mensen die bovenop het basisinkomen iets willen verdienen heel hoge belastingen betalen! Formeel is het dan zo dat je mag bijverdienen zonder op je basisinkomen gekort te worden, maar feitelijk betaal je over je bijverdienste krankzinnig hoge belastingen. In Nederland heeft nog niemand precies uitgerekend wat dit voor de belastingtarieven betekent, in Zwitserland wel. Nadat deze berekeningen in de kranten stonden werd het basisinkomen het in het referendum ruimschoots weggestemd.
Realiseer je goed: het basisinkomen is een zuivere herverdelingsoperatie. Op lange termijn geldt dat de overheid voor iedere Euro die ze uitkeert ook weer een Euro belasting moet heffen. Wat ze met de ene hand geeft, moet ze met de andere hand weer nemen.

Reyer Brons

Geachte heer Kleinknegt,

In de meeste recente berekeningen (CPB voor VP van Norbert Klein, NIBUD voor Basisinkomen 2.0., CPB voor FvD/Wouter Keller) wordt voor iedereen bij invoering van een basisinkomen (in elk geval tot de hoogte van het basisinkomen) de bestaande uitkeringen, heffingskortingen, toeslagen en aftrekposten geschrapt resp.vervangen door het basisinkkomen. Men hoeft dat immers niet dubbel te krijgen, vinden de bedenkers van die plannen (en ik ben het daar mee eens).
Volgens de economenen van NIBUD en CPB levert dat aan nog te finanacieren kosten een bedrag op tot maximaal circaq € 20 miljard. Dat vondeen we tot een paar maanden gelden veel geld, nu we zien eat er met de Corona-crisis kan zijn het peanuts.
Het is uw goed recht om zelf berekingen te maken waarin u die compensatie niet (of gedeeltelijk) uitvoert en dan constateert dat dat € 170 miljard of wellicht slechts € 100 miljard kost. En u hebt gelijk dat dat linksom op rechtsom opgebracht moet worden. Overigens door mensen die ineens veel meer geld hebben!
Maar het gaat niet aan degenen die die compensatie WEL uitvoeren, dezelfde netto-kosten in de schoenen te schuiven.

Alfred Kleinknecht

Beste Reyer Brons,
Ik heb het CPB benaderd en begrijp dat ze nog aan het rekenen zijn. Maar ik zie in de toegezonden stukken wel een tussenresultaat: het basisinkomen leidt tot verlies aan werkgelegenheid. Verder raad ik aan om voorlopig af te wachten. En intussen ons gezond verstand te gebruiken.
We hebben 2 mln. Aow'ers in dit land en hun Aow kost de overheid 39 mld Euro. Er zijn 13.5 mln. Nederlanders boven de 18 jaar. Reken eens zelf! (tip: je mag altijd 71 mld. aan besparingen van de bruto-kosten van het basisinkomen aftrekken; over deze 71 mld. zijn voor- en tegenstanders het eens).

Carin Hereijgers

Goeiedag meneer Kleinknecht, beste Alfred,

Misschien goed om de berekeningen en de achtergronden ervan ook hier te delen, zodat mensen mee kunnen kijken.

Dhr Keller trad in 1979 in dienst van het CBS waar hij eerst hoofd research, toen hoofd automatisering, en vanaf 1990 lid van de directie en Raad van Bestuur was. Hier was hij medeverantwoordelijk voor de downsizing van de automatisering en twee grote CBS-brede reorganisaties in 1994 en 1999. In 1982 werd Keller hoogleraar wiskundige economie en in 1987 hoogleraar informatica aan de Vrije Universiteit. In 2007 ging hij met emeritaat. Dhr Keller schreef zijn verhaal over de Negatieve Inkomsten belasting voor
Weekblad Elsevier: https://www.elsevierweekblad.nl/economie/achtergrond/2019/09/makkelijker...
en ook voor Follow the Money: https://www.ftm.nl/artikelen/de-oplossing-voor-de-armoedeval?share=Xz12%...

De doorberekeningen die hij daarvan heeft kunnen laten maken vindt u hier:
https://www.cpb.nl/doorrekening-stelselherziening-socialezekerheids-en-b....
Er kan zeker nog wel een flinke snuf groen en links aan toegevoegd worden wat ons betreft, maar de denkrichting dat werk beter moet lonen, daar kunnen we het wel over eens zijn misschien.

Een andere berekening die u misschien op weg helpt, is een staalkaart aan modellen die bestaat: de rekentool. Er zijn allerlei politieke keuzes waarmee het basisinkomen betaalbaar en haalbaar wordt: https://basisinkomen.nl/bereken-zelf-basisinkomen/ Zoals ik al eerder zei:: de berekeningen zijn links of rechts, groen of grijs naar gelang de politieke keuzes die we maken. Als we met het basisinkomen aan de slag gaan, hopen we op een groene, linkse variant. Net zoals we dat in het huidige systeem zo goed mogelijk proberen voor elkaar te krijgen samen.

U heeft het ook over de berekeningen door het NIBUD. Voor degenen die die bron willen raadplegen, kijk hier: https://basisinkomen.nl/persbericht-basisinkomen-2-0/

Alfred Kleinknecht

Hebben jullie de doorberekening van het model Keller door het CPB goed bekeken? Ik ben er niet enthousiast over. Vier opvallende uitkomsten:
- De werkgelegenheid neemt met 3.3% af (het tegendeel van wat aanhangers van het basisinkomen verwachten!)
- De WW-uitkeringen vervallen helemaal; dat betekent dat bovenmodale inkomens bij werkloosheid een wel erg forse inkomensdaling meemaken.
- algeheel zijn de inkomenseffecten sterk gespreid: sommigen gaan 40% vooruit, anderen tot -10% achteruit. Je krijgt dan schrijnende gevallen. Maar dat kan niet anders als je 'simpele' en 'onbureaucratische' oplossingen hanteert.
- Vrouwen gaan weer terug naar het aanrecht: Tweeverdieners gaan -2.3% achteruit; de klassieke kostwinnaar gaat 19% (!) erop vooruit! Past goed in de filosofie van het Forum voor Democratie! De vrouw moet haar plaats kennen.

Carin Hereijgers

Zoals gezegd: de berekeningen van Dhr. Keller hebben nog een flinke snuf groen en links nodig. Wij zouden dan ook graag zien dat er groene en linkse berekeningen gemaakt worden door het planbureau. Wat let ons om die groene en linkse berekeningen te laten maken en dan te bezien of het een goed plan is om het huidige systeem op een grondige manier te evalueren:
- De werkgelegenheid neemt misschien af... maar niet het inkomen van de mensen. Misschien wordt het werk wel anders verdeeld. Zou dat ook kunnen? Misschien krijgen mensen meer tijd voor maatschappelijk belangrijk onbetaald werk.....
- Wat goed dat u zich zorgen maakt over de bovenmodale inkomens en evt inkomensterugslag. Dit is inderdaad niet onze allereerste zorg. Goed om te benoemen, maar niet als eerste.
- de ingewikkelde bureaucratische oplossingen zorgen helaas ook niet voor iedereen even goed. Bovendien is het voordeel van simpel en onbureaucratisch dat de toegankelijkheid van regelingen vergroot wordt. Ook worden verschillen veel transparanter daardoor en dus beter politiek te maken ook. .
- Waarom zouden vrouwen naar het aanrecht gaan? Lang niet alle mannen willen of kunnen kiezen voor het kostwinnerschap. Lang niet alle stellen bestaan uit mannen en vrouwen. En is het niet een keer tijd om degene die achter het aanrecht staat minder afhankelijk te maken van de partner. Dat kan door te gaan werken op de arbeidsmarkt of doordat de overheid die onafhankelijkheid deels mee garandeert.

Alfred Kleinknecht

Beste Carin,
Economen weten als sinds Adam Smith en Karl Marx dat 'waarde' (en dus inkomen) alleen kan ontstaan door dat iemand werkt. Als de werkgelegenheid door een basisinkomen daalt, dan valt er minder te verdelen.
En geloof me: als de (mannelijke) kostwinner 19% erbij krijgt indien zijn vrouw niet meer werkt, dan gaan een aantal vrouwen terug naar het aanrecht.

Trevor

Geen groen links lid of stemmer hier, toch een reactie.

Ja, ik heb in de doorrekening van het CPB gelezen dat de werkgelegenheid met ca 3% afneemt.

Ik merk wel op dat dit betaald werk betreft. Hoe erg is het als dat afneemt? Die fascinatie met BETAAALD werk verbaast me. Ik doe naast mijn betaald werk namelijk ook vrijwilligerswerk en steek daar bijna net zo veel tijd en zeker net zo veel enthousiasme in.

Ik vraag me af of er verschil is in effecten op bijv. gezondheid e.d. tussen betaald werk en vrijwilligerswerk, ben benieuwd in hoeverre de eventuele invoering van een basisinkomen effect zou hebben voor de hoeveelheid vrijwilligerswerk die mensen doen.

Los daarvan heeft een basisinkomen op zich ook effecten op gezondheid. De Canadese experimenten uit de jaren 70 wezen daar al op. Ook de recent afgeronde proef in Finland wijst die kan op. https://fd.nl/economie-politiek/1343831/basisinkomen-zet-finse-werklozen... En wat zijn de financiele gevolgen daarvan...?

Carin Hereijgers

Ja, met basisinkomen sla je 2 vliegen in 1 klap: economisch en op welzijnsniveau zijn er in experimenten verbeteringen te zien. En in Canada gingen mensen bv langer naar school, omdat ze zich dat konden veroorloven. Omscholen wordt ook makkelijker.

Alfred Kleinknecht

Beste Trevor,
Onderzoek toont aan dat mensen met BETAALD werk gelukkiger zijn dan mensen zonder. Met een baangarantie voor langdurig werklozen bereik je dus ook een hoger geluksniveau. Bovendien wordt dan de kwaliteit van de publieke sector beter. En het kost maar een kleine fractie van een basisinkomen.

Trevor

"Onderzoek toont aan dat mensen met BETAALD werk gelukkiger zijn dan mensen zonder."

Dat weet ik en ik heb dat elders al opgemerkt. Mijn vraag is een andere.

Zijn mensen met BETAALD werk gelukkiger dan mensen die wel werken maar niet BETAALD? (Dus die vrijwilligerswerk doen.) En probeer daar uit te halen het effect dat mensen met BETAALD werk meer inkomen hebben (en DAARDOOR dus gelukkiger zijn).

Ik snap en weet dat werk mensen gelukkiger maakt. Het geeft een doel, je voelt je gewaardeerd. Bij betaald werk word je in geld én op andere manieren gewaardeerd; bij onbetaald werk word je "alleen maar" op die andere manieren gewaardeerd.

Dat laatste is tot slot nog de vraag. Ik merk op dat in het FvD voorstel de toelage voor mensen onder de AOW-leeftijd wordt verminderd met 1700 euro. Dat is niet toevallig de hoogte van de per jaar maximaal toegestane vrijwilligersvergoeding!

Alfred Kleinknecht

Beste Trevor,
Ik heb niet de onderzoeksmiddelen en -databases om uit te rekenen of werkende mensen met betaling gelukkiger zijn dan werkenden zonder. Maar de vraag is ook niet of het basisinkomen ergens voor goed is. Ongetwijfeld heeft het positieve effecten op het welzijn. De (lastige) vraag die ik als econoom zou moeten beantwoorden is: Stel dat we de (minimaal) 100 mld. die het basisinkomen netto kost ergens anders hadden ingezet: had je dan wellicht een hoger geluks- of welvaartsniveau bereikt?
Je zou eens onze Tweede-Kamerleden moeten vragen: stel dat er (bovenop de huidige begrotingen) nog ruim 100 miljard extra beschikbaar was om leuke dingen voor de mensen in het land te doen: wat zou je dan willen?
Ik zou bijvoorbeeld veel meer geld inzetten voor onderwijs, wetenschap en technologie, liefst zo veel mogelijk gericht op de Green Deal. Ik zou kunstenaars en culturele instellingen beter financieren. Ik zou het minimumloon naar 14 Euro verhogen (FNV eis). Ik zou arbeidstijdverkorting (30-urige werkweek) met behoud van loon financieren.
En zo heb ik nog wat. Dat alles maakt mensen ook gelukkiger en tevredener. Kan het extra geluk door een basisinkomen daar tegen op?

Carin Hereijgers

Los van een inhoudelijke reactie is het goed om een paar dingen recht zetten die in dit artikel worden gesuggereerd:

Wat betreft het cordon sanitaire waar u over spreekt: er is door een econometrist, Wouter Keller, in Weekblad Elsevier een artikel verschenen. Nav dat artikel heeft Keller gevraagd aan alle Tweede Kamerfracties wie berekeningen wilden laten doen aan zijn negatieve inkomstenbelasting plan. Gewoon een onderzoek door planbureaus naar de mogelijkheden. Forum voor Democratie heeft die handschoen snel opgepakt en zo kon Dhr Keller op 15 februari zijn berekeningen presenteren. Inmiddels heeft D66 met wat andere invalshoek om dezelfde berekeningen gevraagd. Helaas wilden andere partijen, waaronder GroenLinks, nog niet meewerken aan deze vraag om berekeningen, die behulpzaam kunnen zijn bij het je orienteren op een breder toekomstperspectief. Wij hadden zelf ook liever gezien dat GroenLinks met een duurzame linkse bril op om die berekeningen had gevraagd.

Op de conferentie 'Toekomst zonder armoede' was het onderwerp van gesprek hoe we met politieke partijen konden kijken naar een toekomst waarin de wereldwijde Social Development Goals vorm kunnen krijgen, waarin de relatie tussen de overheid en de burger in een sociaal contract hersteld kan worden en hoe dat er voor liberalen, socialisten en groenen uit ziet. Wat de rol van basisinkomen, basisbanen, negatieve inkomstenbelasting, en ook een meer ontspannen samenleving daarin kunnen zijn. Als u het verslag leest, zult u de breedte van de discussie kunnen vinden. Ja, dat basisinkomen - op verschillende manieren vorm te geven - daar een rol in kan spelen is zeker verkend die dag.

Over de berekeningen: u hebt gerekend aan het basisinkomen en de berekeningen van het NIBUD meegenomen. Er zijn meer berekeningen mogelijk: linkse, rechtse, groene en grijze, zoals u ook wel zult begrijpen. De richting van de oplossing wordt mede daardoor bepaald. U waarschuwt voor een fiasco bij het doorberekenen richting het verkiezingsprogramma. De voorstanders van het basisinkomen hebben gevraagd om een doorberekening om te zien wat voor effecten dat inderdaad kan hebben op het verkiezingsprogramma. Mocht het verkeerd uitpakken met die berekeningen dan hebben we weer een nieuw gesprek, maar het lijkt goed om, voordat we oordelen, eerst die gegevens gewoon op te vragen.

Carin Hereijgers

In aanvulling hierop vindt u het verslag van de conferentie Toekomst zonder Armoede achter deze link: https://basisinkomen.nl/basisinkomen-is-onvermijdelijk-resultaten-van-to...

Alfred Kleinknecht

Zie mijn bovenstaande reactie of Reyer Brons.
Over debatteer trucs gesproken:
Alexander de Roo en ik hadden recent een discussie op de EO-radio. Ik maakte hem erop attent dat hij zelf in zijn "basisinkomen 2.0" op netto-kosten van 97 mld. uitkomt (dat is een derde van alle rijksuitgaven!). Hij verloochende dit ter plekke: "Ik heb alleen 16.3 mld. aan lastenverzwaringen ingeboekt!'. Inderdaad, er staat maar 16.3 mld. aan "lastenverzwaringen" onder "E". Maar er staat ook onder "C" nog 81,5 mld "versimpeling belastingen' waar allerlei dingen geschrapt worden (heffingskortingen, hypo-aftrek, zorgtoeslag) die uiteraard als gevolg hebben dat mensen meer aan de fiscus kwijt zijn dan wel minder van de fiscus ontvangen. Dat mag van hem niet "lastenverzwaring" genoemd worden ...

Reyer Brons

Daar heeft Alexander de Roo groot gelijk in.
Zie mijn reactie hierboven.

Alfred Kleinknecht

Ik kan het even niet meer volgen: waar heeft Alexander de Roo groot gelijk in?

Reyer Brons

Hij heeft groot gelijk dat het geen verzwaring is, maar een verschuiving.

Alfred Kleinknecht

Wat een onzin! Als je aftrekposten schrapt (of uitkeringen verlaagt of afschaft) dan werkt dat net als een belastingverhoging: je hebt minder geld in je zak.
Waarom heeft Alexander dat soort debatteer trucs nodig?

Joost Smiers

Beste Alfed Kleinknecht, ik ben ervan overtuigd dat uw berekeningen kloppen. Het is bovendien idioot om mensen die al een redelijk inkomen hebben daarbovenop nog een basisinkomen te geven.
Wat ik me wel afvraag is of het zinvol zou zijn een zogenoemde negatieve inkomstenbelasting in te voeren. Het voordeel daarvan zou zijn dat je niet òf in de bijstand zit, òf er helemaal uit bent, met de onzekerheid of je economische activiteiten genoeg opleveren om minimaal van te leven. Zou dat niet de verfijning kunnen zijn om te zorgen dat mensen niet noodgedwongen in de bijstand blijven hangen? Dan moeten we natuurlijk weten hoeveel er bespaard wordt als velen geen bijstand krijgen, maar wel een bedrag dat ergens zit tussen bijstand en geen bijstand. Bestaan er berekeningen over hoeveel dat zou kosten? Het lijkt me dat dat complex is: men weet immers niet hoeveel mensen voor welke bedragen van de belasting zouden claimen als negatieve inkomstenbelasting. Het is ook natuurlijk gissen hoe fraudegevoelig het is; misschien niet zo erg. Je geeft op wat je in een jaar verdiend hebt, en afhankelijk daarvan past de belasting al of niet bij. Voor de BTW, om die terug te krijgen, moet men sowieso een opgave verschaffen. Dus is er misschien niet zo veel kans om te frauderen.
Kortom, ik ben benieuwd wat uw gedachten hierover zijn.
Dank en vriendelijke groet, Joost Smiers

Alfred Kleinknecht

Beste Joost,
Persoonlijk vind ik de Negatieve Inkomstenbelasting (NIB) sympathieker dan het onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen. Je concentreert dan immers de schaarse publieke middelen op het armere volksdeel. De facto hebben we al iets dat op een NIB lijkt: de huursubsidie, de zorgtoeslag, het kindgebonden budget en de kinderopvangtoeslag (allemaal inkomensafhankelijk). Wie dus weinig inkomen heeft of in de bijstand zit, krijgt hier iets extra. Niet verkeerd, ook al zijn er problemen in de uitvoeringspraktijk.
Het NIB heeft helaas ook weer nadelen:
- De armoedeval: als je meer gaat verdienen, wordt je NIB gekort. Dat werkt als een progressieve inkomstenbelasting.
- Wie zijn rechthebbende? Iedereen in Nederland (inclusief huismannen en -vrouwen) of alleen mensen met een baan?
- Kies je voor mensen met een baan, dan ontstaat een prikkel om kleine, desnoods slecht betaalde banen te aanvaarden, met als doel om het NIB te incasseren.
- Ik zie ook een probleem met louche bedrijven aan de onderkant van de markt: zij kunnen hun mensen dwingen om lagere betaling te accepteren ("...anders gaan we dicht!"). Mensen hebben op hun kant geen prikkel meer om zich bij een vakbond aan te sluiten en actie te voeren tegen loonsverlaging: de overheid past het verschil toch bij? Zo subsidiëren we straks louche bedrijven uit de algemene belastingmiddelen. Dat is ook slecht structuurbeleid.
Zo zijn er nog wat meer puntjes (zie mijn artikel onder de link:
http://alfredkleinknecht.nl/nl/publicaties/nederlands/

Alexander de Roo

Negatieve inkomstenbelasting en basisinkomen zijn economisch gezien hetzelfde. Kosten ook precies evenveel. Iets van 10 miljard meer dan het huidige systeem. Dat is iets meer dan 1 % van ons BNP. Als de politieke wil er is is dit probleemloos op te lossen. Bij een basisinkomen krijgt iedereen het bedrag elke maand. Bij een negatieve inkomstenbelasting moet je het verrekenen aan het einde van het jaar. Omdat velen niet zo lang kunnen wachten moet je toch weer voorschotten gaan uitkeren. In Finland zijn ze al verder met deze discussie. Tot 1300 € per maand krijgt iedereen een basisinkomen en als je een vaste baan hebt met meer dan 1300 € per maand wordt het achteraf verrekend met de belastingen.

Alfred Kleinknecht

Beste Alexander,
De Negatieve Inkomstenbelasting (NIB) is (zoals ik eerder hier al schreef) iets sympathieker dan het basisinkomen, want je concentreert schaarse publieke middelen op de armen. Maar er zijn ook meer mogelijkheden voor oneigenlijk gebruik (zie mijn artikel in ESB van 4-4-2018, verkrijgbaar onder: http://alfredkleinknecht.nl/nl/publicaties/nederlands/ )
Andere nadelen heb ik boven aan deze pagina al genoemd.

Wat betreft de 10 mld. extra (bovenop het huidige systeem) waarmee je een basisinkomen of NIB denk te kunnen financieren: met de economie en wiskunde die ik geleerd heb kan ik dat helaas niet narekenen!

Cyrion

Als geïnteresseerde leek heb ik een vraag van een iets ander kaliber. Een tijd geleden alweer heb ik een documentaire gezien over een Canadees experiment met basisinkomen in een dorp. Ik meen me te herinneren dat de uitkomsten waren dat mensen veel gelukkiger waren, meer mantelzorg deden, etc.

Is er in uw berekeningen (en de andere berekeningen waar u aan refereert) ook rekening gehouden met de economische waarde hiervan? Gelukkiger mensen zijn minder depressief en minder gestresst (o.a. omdat zorgen over het inkomen wegvallen!), dus de zorgkosten zullen lager worden. Als mensen meer mantelzorg zullen doen, zal zich dit ook vertalen in een verlaging van zorgkosten. Uw verhaal lijkt deze secundaire kostenbesparing buiten beschouwing te laten.

Graag lees ik uw visie hierop.

Alfred Kleinknecht

Beste Cyrion,
De neoliberale revolutie van de afgelopen veertig jaar heeft de publieke sector uitgekleed. Gevolg: we consumeren nu meer privé-goederen en minder publieke goederen en de stress en ellende die je noemt hangt daar mee samen. Men probeert dit op te vangen met mantelzorg en vrijwilligerswerk (hele instellingen draaien daar op). Ik kan me voorstellen dat mensen zich beter voelen als ze iedere maand een basisinkomen ontvangen. Maar er is ook onderzoek dat aantoont dat mensen met een betaalde baan gelukkiger zijn dan mensen zonder. Werk zorgt voor contacten, erkenning, waardering en is goed voor de sociale cohesie.
Ik ben daarom voorstander van om iedereen in de bijstand het recht te geven om een baan te claimen bij het gemeentelijk werkbedrijf. Een basisbaan i.p.v. basisinkomen. Deze mensen produceren dan publieke goederen die de kwaliteit van de samenleving verbeteren. Basisbanen zijn ook veel en veel goedkoper dan een basisinkomen.
N.B. Het is nog nooit in de wereld vertoont dat een land aan iedereen boven de 18 jaar jarenlang een basisinkomen betaalt dat voldoende is om ervan te leven (zeg maar 1.000-1.500 Euro per maand). Domweg omdat het onbetaalbaar is. Want er zijn grenzen aan belastingheffing.

Trevor

" Maar er is ook onderzoek dat aantoont dat mensen met een betaalde baan gelukkiger zijn dan mensen zonder. Werk zorgt voor contacten, erkenning, waardering en is goed voor de sociale cohesie."

Is er ook onderzoek dat aantoont dat mensen met een betaalde baan gelukkiger zijn dan mensen met een onbetaalde (vrijwilligers)baan? En dan LOS van het feit dat de mensen met een BETAALDE baan (gemiddeld genomen) meer geld zullen hebben. (Want, tot op zekere hoogte, meer geld maakt wel degelijk gelukkig. Ik zou tenminste niet willen ruilen met de gemiddelde Nederlander met alleen bijstand.)

Ik heb zelf ook de resultaten gezien voor betaalde banen.

Carin Hereijgers

In mijn reactie verderop ga ik in op de gezondheids- en welzijnsaspecten van een verandering van het huidige systeem.

Brigitta Scheepsma

Dat onvoorwaardelijk basisinkomen in het verkiezingsprogramma tot zetelverlies leidt weet ik zo net nog niet. Dat zou best eens heel anders uit kunnen pakken. Het draagvlak voor basisinkomen wordt alleen maar groter. En… het is een vernieuwende vorm van solidariteit. Daarnaast vind ik dat zetel winst of verlies niet de leidraad moet zijn bij het formuleren van gedachtegoed van een partij.

Het opnieuw wegen van wat nu echt van waarde is op deze aarde, is een serieuze uitdaging waar wij in Nederland maar ook wereldwijd mee te maken hebben. Wat nu precies waarderen we met geld en wat niet. Volstaat ons economisch model met de daaruit voortvloeiende ideeën over werk en inkomen nog wel? En waar zit “de ruis” in ons economische systeem
Met werk wordt in ons huidige systeem alleen betaald werk bedoeld. Maar er is ook nog onbetaald werk en in feite kan elke bezigheid als werk gezien worden. Het scheppen van werk is in deze context het scheppen van banen(betaald werk) van vrijwilligerswerk (onbetaald werk) en van zinvolle vrijetijdsbesteding. Dat vraagt een andere kijk op werk en dus ook op inkomen. En op onze economie die ook nog op gespannen voet staat met ecologie.
Na corona wordt echt niet alles weer zoals het was, geeft onze partijleider aan in het manifest Solidaire Samenleving. In het gisteren gelanceerde manifest wordt aangeven dat iedere werkende in Nederland, ongeacht contractvorm, een goed vangnet krijgt. En dan rijst natuurlijk de vraag wat dan precies onder het kopje werk valt bij GroenLinks. En onder wat wij onder contract verstaan en onder vangnet. Als we zorg beter willen waarderen, is dat dan alleen de betaalde zorg of toch ook de onbetaalde zorg?

Graag wil ik dhr. Kleinknecht uitnodigen om te luisteren naar de voor hem schijnbaar weinig relevante signalen die van binnen en buiten het model waar we nu vanuit gaan worden uitgezonden. Luisteren naar wat voorstanders van basisinkomen proberen aan te geven. Het economische model van weleer is niet zaligmakend. Modellen kunnen de werkelijkheid benaderen maar zijn nooit de werkelijkheid. Ook basisinkomen is niet zaligmakend maar een middel om een bepaald doel te bereiken namelijk een wereld zonder armoede waar waarden als gelijkwaardigheid en bestaanszekerheid een hoofdrol spelen.

Negeren van signalen leidt tot verstarring. En ik hoop van harte dat de commissie economie van GroenLinks open wil staan voor verandering. We kunnen niet vasthouden aan een model wat niet meer volstaat voor iedereen. Jesse Klaver zegt zelfs dat de – huidige- economie vastloopt.

De coronacrisis maakt zichtbaar wat echt van waarde is: gezondheid, zorg voor elkaar, nabijheid. En laat zien dat er – als we maar willen en het nodig vinden- er zo geld beschikbaar gesteld kan worden. Kosten zijn niet bepalend om iets te doen maar mensen.

Bij onvoorwaardelijk basisinkomen gaat het om een nieuw verhaal. Nieuw denken wil een gevormd werkelijkheidsbeeld dat niet meer beantwoordt aan nieuwe omstandigheden doorbreken en verruimen. GroenLinks is toch de partij die Nederland gaat veranderen?

Het gaat er niet om wat op relatief korte termijn als politiek succesvol wordt gezien of een goed rendement geeft. We moeten verder kijken dan onze neus lang is, daar hoort de angst om zetelverlies geen rol in te spelen. Niet ingaan op de ruis in een systeem en te lang vasthouden aan bepaalde werkelijkheidsbeelden kan ons duur komen te staan. Niet polariseren dus binnen GroenLinks, maar proberen complementair te zijn en alle zeilen bij te zetten voor een nieuw verhaal. Voor een waarden-vol vernieuwend solidair verhaal waar onvoorwaardelijk basisinkomen en vertrouwen in mensen aan bij kan dragen.

Alfred Kleinknecht

Beste Brigitta,
Ben het eens met veel van je observaties! Ja, zetelverlies moet niet ons denken bepalen (de redactie koos voor mijn titel). En ik ben voor een brede welvaartsbegrip, waarin dingen zoals zorg voor elkaar, vrije tijd, een eerlijke inkomensverdeling, sociale cohesie of natuurschoon meetellen.

Ik deel ook je kritiek op het huidige systeem van sociale zekerheid; maar wat kun je ook anders verwachten, als rechts over de jaren heen de ene bezuiniging en reorganisatie na de andere erover heen gooit? Het kan dan haast niet anders dan dat het piept en kraakt! Met wat goede politieke wil kan dat systeem beter en menselijker draaien. Daar moet GroenLinks voor gaan.

Sommige van je argumenten zou men ook zo kunnen samenvatten: rechts heeft 40 jaar lang de publieke sector uitgekleed. Toen ik in 1980 naar Nederland kwam liep ruim 70% van het Nationaal Inkomen via de overheid; vandaag is dat rond de 45%. Consequentie: meer ruimte voor privé goederen en dat in ruil voor minder publieke goederen. En tevens heeft men een groep werkende armen en flexwerkers geschapen met geringe bestaanszekerheid. En geloof me: dat komt niet door "globalisering", "technologie" of "Brussel"! Het is bewust nationaal beleid volgens de recepten van Hayeks Mont Pelerin Society.

Probleem met een basisinkomen voor iedereen is dat het gewoon te duur is om het in een zodanige hoogte (1.000-1.400 Euro) te betalen dat mensen redelijk van kunnen leven. Echter, je hebt mensen die hoe dan ook niet kunnen werken door psychische of fysieke tekortkomingen; of omdat ze een "vlekje" hebben (bijvoorbeeld een verkeerde huidskleur) waardoor ze domweg nooit als nummer 1 uit de sollicitatieprocedure komen. Die mensen mag je niet afschepen met een basisinkomen van wellicht 500 of 600 Euro (zoals in Finland). Anders is het bittere armoede.
Maar >1.000 kan domweg niet, anders krijg je een opstand van de belastingbetalers. Of je moet de publieke sector helemaal kapot bezuinigen.

Je zult hoe dan ook in je coalitie voor een basisinkomen partners nodig hebben op rechts (VVD, D66, FvD?) en die willen een basisinkomen omdat ze een kans zien om dan de Keynesiaanse verzorgingsstaat te ontmantelen. Liefst willen ze in ruil voor een basisinkomen instituties als het Ministerie van Sociale Zaken, het UWV en de gemeentelijke sociale diensten sluiten (want er moet bezuinigd worden om het basisinkomen te kunnen betalen). Tevens zal er wellicht her en der een belastingverhoging plaatsvinden, maar te weinig om het kostenplaatje rond te krijgen. Dan blijft als derde optie: verlaging van het maandelijkse basisinkomen naar wellicht 600 Euro. Dat noem ik dan geen basisinkomen, maar een 'verrek-niet-premie'. Dat is dan de bekroning op 40 jaar neoliberale verbouwing van Nederland. Pas dus donders goed op dat je niet politiek gebruikt wordt!

Er zijn betere alternatieven. Een minimumloon van 14 Euro (zoals geëist door de FNV), kan al veel goeds doen voor de werkende armen. De Commissie Borstlap brengt bovendien goede voorstellen om het flexwerk radicaal in te perken. Niet verkeerd!

Maar je zou i.p.v. het basisinkomen ook kunnen eisen: een recht op arbeid - een oeroude eis van de arbeidersbeweging en daar is nog steeds niets mis mee. Stel eens dat we alle bijstandsmensen het recht geven om een baan tegen het minimumloon bij de gemeente te claimen. Ophoging van bijstand naar minimumloon kost ca. 7-8.000 Euro per jaar. Tel daar nog wat overhead bij op, dan kun je voor (zeg maar) 10.000 Euro iemand aan het werk hebben. We hebben ca. 430.000 bijstandsgerechtigden maal 10.000 Euro: dan heb je voor 4.3 miljard Euro alle bijstandsgerechtigden aan het werk! (sommigen zullen overigens niet kunnen werken, maar ik maak dit sommetje ter illustratie). Dan krijg je een betere publieke sector. En 4.3 mld. Euro is niet echt veel geld; als men het politiek zou willen, zou het morgen kunnen gebeuren.
Intussen blijft mijn grootste zorg dat de Vereniging Basisinkomen (en GroenLinks) zich via het basisinkomen in een politiek proces laten trekken waar je uiteindelijk van een koude neoliberale kermis thuiskomt.

Carin Hereijgers

Misschien is de koude liberale kermis een feit waar we mee hebben te leren omgaan. Misschien zijn er inderdaad rechtse partijen in Nederland met een grote achterban waar we mee te maken hebben. Als we ons plechtig voornemen hiertegen te hoop te lopen, worden de vaste lasten van de Nederlandse bevolking er niet meteen minder van, vrees ik. Die worden pas draaglijk als we er iets aan doen! Gaan we wachten tot we die problemen opgelost hebben of wordt het devies: 'to put your money where your mouth is.

En wat betreft het 'recht op arbeid'. Alle werkende armen maken 'gebruik'' van dit recht. Voordat we het recht op werk gloedvol bepleiten, moeten we deze vragen ook adresseren: Welk werk willen mensen doen? Wat is zinvol werk voor deze samenleving? Werken we om te leven of leven we om te werken? Wat is werk? Hoe combineren we het met alle onbetaalde werkzaamheden etc.etc.

Trevor

Het is een bekende en vaak genoemde tegenstelling: wil het BI genoeg zijn, dan wordt het te duur, wil het BI betaalbaar zijn, dan wordt het te laag.

Maar dat is volgens mij een valse tegenstelling. Bij een BI van zeg 800 euro en onder behoud van de meeste overige regelingen zouden stellen/echtparen die nu een minimum uitkering hebben grofweg hetzelfde inkomen hebben als nu. Het zou hun marginale druk (fors) kunnen verminderen.

Ja, het klopt dat alleenstaanden dan niet geholpen zijn. Zij ontvangen 800 euro BI en daarboven op de huidige voorwaardelijke uitkering (minus 800) zodat ze hetzelfde hebben als nu. Voor die mensen blijft de armoedeval (deels) bestaan. Ze zouden echter, anders dan nu, met een parttime baan al boven het minimum niveau uit gaan komen. Ze houden het BI, verliezen het voorwaardelijke deel boven de 800.

En denk eens in wat voor gedragsreacties een BI uit zou lokken. Mensen gaan meer "samen" wonen. Stel je voor, 6 alleenstaanden met elkaar in een groot herenhuis.

Mensen die gewoon nee kunnen zeggen tegen een werkgever die een te laag salaris of slechte arbeidsvoorwaarden biedt. DAT is marktwerking.

Alles bij elkaar is de invoering van een BI iets waar niet alleen economen iets over moeten zeggen. De effecten gaan boven "alleen maar" economie uit. (En begrijp me goed, ik heb economen hoog zitten. :) )

Alfred Kleinknecht

Beste Trevor:
een bijstandsuitkering voor alleenstaanden is 1.025 p.m. en daarna heb je nog recht op huursubsidie en zorgtoeslag. Als je dat verruilt voor 800 Euro basisinkomen, dan hebben die mensen een probleem, lijkt me! Hoe dan ook wens ik daar als GroenLinkser niet voor te tekenen.
Probleem bij Basisinkomen 2.0 is bovendien dat het mensen fors subsidieert als ze NIET samenwonen, want je krijgt "per huishouding" 600 p.m. extra. Het verscherpt dus de woningnood in de Randstad.

Trevor

In dat voorbeeld van 800 euro bedoel ik niet dat mensen die nu bijstand + toeslagen hebben dat helemaal moeten inruilen voor 800 euro. Dat dat niet gaat snap ik ook wel.

Het zou worden 800 euro basisinkomen + 225 bijstand + toeslagen. Hetzelfde als nu.

Als je vervolgens een kleine baan hebt waarmee je 250 euro netto verdient heb je al (iets) meer dan in het huidige systeem (daargelaten dat het huidige systeem ook een voor zover mij bekend tijdelijke vrijstelling kent in de bijstand die afhankelijk is van de gemeente waar je woont).

In het FvD voorstel zou je 500 euro bruto moeten hebben (zo uit mijn hoofd wordt daar alles boven hun basisinkomen met 50% belast). Dat is 50 uur per week, zeg 12 uur per week bij een bruto uurloon van een tientje. Met andere woorden: veel sneller dan onder het huidige systeem begint werkt te lonen.

Alternatief (niet per sé het mijne) is om het uurloon te verlagen waarmee veel meer arbeid financieel interessant wordt om te laten doen. Als je het zou verlagen naar 6 euro per uur zou iemand ongeveer 20 uur per week moeten werken om die 500 euro per maand bij elkaar te krijgen.

Het idee van Basisinkomen 2.0 kan naar mijn idee ook met andere bedragen bekeken worden. Je moet je niet blindstaren op de formule 600 + 600. Waar het omslagpunt ligt kan ik ook niet aangeven. Een goede scenario-analyse door CPB en PBL met gevoeligheidsanalyses zou daar misschien een antwoord op kunnen geven.

In essentie is de eventuele overgang naar een basisinkomen naar mijn idee niets minder dan een paradigmawisseling. Dat die erg moeilijk zijn lijkt me helder.

Het idee van basisbanen is voor mij nog onvoldoende uitgewerkt. Mij zijn geen doorrekeningen e.d. bekend. (Iemand?) Het riekt me (veel) te veel naar de Melkertbanen. Waarom werden die eigenlijk afgeschaft?

Alfred Kleinknecht

De Melkertbanen zijn afgeschaft door de lobby van VNO-NCW: zij hebben belang bij een groter industrieel reserveleger van mensen die heftig concurreren om beschikbare banen. Volledige werkgelegenheid is niet in hun klassen-interesse (tip: lees Michal Kalecki).
Je getallen zijn nogal warrig. Tip: lees het NIBUD rapport van de Vereniging Basisinkomen, vooral de laatste pagina.
Ook zij komen op netto-kosten rond 100 mld. uit (bruto: 171 mld.). Het is niet anders, helaas!

Leo Platvoet

Ik ben het in grote lijnen met de redenering van Alfred eens. Het NIBUD rapport wordt nogal simpel en eenzijdig door de Vereniging Basisinkomen geïnterpreteerd. In variant A betekent het een lastenverzwaring van 73 miljard en in variant B van 98 miljard. Het grootste deel daarvan zijn de afschaffing van allerlei heffingskortingen en aftrekposten (68 en 81 miljard). Dat betekent dus dat diegenen die daar nu van 'profiteren' een hoger belastbaar inkomen krijgen en dus meer belasting gaan betalen? De basisinkomers noemen dit eufemistisch een 'verschuiving'. Bovendien, indachtig Piketty, zou ook de vermogenspositie van mensen in de analyses van de basisinkomers meegenomen moeten worden. Het 'inkomens'bestanddeel uit vermogen neemt gestadig toe in vergelijking met dat uit arbeid, en dat maakt het idee van een basisinkomen 'voor iedereen' nog schrijnender.
Een ander aspect in de discussie wordt geheel onderschat cq genegeerd. Wat zal een basisinkomen 'voor iedereen' betekenen voor loononderhandelingen? Wat zal het effect zijn op de inzet van werkgevers? En wat het resultaat? Ongetwijfeld een -nog- groter aandeel van 'de koek' voor werkgevers en aandeelhouders. Hebben de basisinkomers kennis genomen van het werk van de hiervoor al genoemde Piketty of Mazzucato en de wat meer behoudende Stiglitz die allen steekhoudend aantonen dat de vermogens- en aandeelhouders hun (machts) posities stelselmatig hebben uitgebreid ten koste van de werknemers. Dat het aandeelhouders kapitalisme en het terugkopen van aandelen door bedrijven de broodnodige sociale en duurzame innovaties in de weg staan. Dat de waardescheppende arbeid het steeds meer aflegt tegen bonussen en dividenden. De invoering van een basisinkomen voor iedereen zal deze trend niet keren. Integendeel.

Alfred Kleinknecht

Twee opmerkingen n.a.v. Leo Platvoet:
1. In het rapport voor de Vereniging Basisinkomen van het NIBUD kom je inderdaad op 97 mld "nog te financieren" uit; of in Variant A op 73 mld., maar dan krijg je ook een kleiner basisinkomen. Of je nou de belastingvoet verhoogt, dan wel aftrekposten schrapt, is lood om oud ijzer. Je mag dat laatste eufemistisch een 'versimpeling belastingen' noemen, maar het werkt net als een belastingverhoging.

2. Ik zou willen dat de aanhangers van het basisinkomen eens over twee dingen goed nadenken:

a) Hoe komt het toch dat de miljonairs en miljardairs uit Silicon Valley allemaal zo razend enthousiast zijn over het basisinkomen?

b) Hoe komt het toch dat alle experimenten met een basisinkomen in de Wereld telkens weer snel zijn beëindigd? (ik meen de experimenten waarbij het basisinkomen hoog genoeg was om goed van te kunnen leven).

Paul Wigt

Beste Alfred Kleinknecht,

Als vraag op uw vraag a. Kan het zijn dat het basisinkomen de flexibilisering van de arbeidsmarkt kunnen versnellen? Het huidige verwijt is dat zzp-ers nu geen volksverzekeringen (kunnen) afsluiten en daardoor in slechte tijden niet beschermd zijn. Dat wordt in een corona crisis ook pijnlijk duidelijk. Met een basisinkomen is probleem opgelost, en zou dat de vaste baan minder nodig maken. Dat betekent dat bedrijven hun vaste kosten kunnen verlagen en arbeid meer flexibel kunnen maken, en daardoor ook beter kunnen inspelen op goede en slechte tijden, in plaats van gecompliceerde ontslag procedures. Maar zit daar geen adder onder het gras, dat flexibele arbeid ook zal leiden tot een lagere innovatiekracht van bedrijven, zoals als ook lagere lonen uiteindelijk voor bedrijven prikkels weg nemen om te innoveren? En dat dit uiteindelijk weer ten koste van de economische groei?

Alfred Kleinknecht

De suggestie dat het basisinkomen (voor zover het de loonkosten verlaagt) de innovatie en productiviteitsgroei beschadigt, klopt! Zie mijn artikel:
‘The (negative) impact of supply-side labour market reforms on productivity. An overview of the evidence’, Cambridge Journal of Economic, Vol. 44(2): 445-464 (electronic version: https://academic.oup.com/cje/article/44/2/445/5699843

Alexander de Roo

Leo

Helemaal eens. Ook vermogen moet worden aangepakt. Lees het hoofdredactionele commentaar van de Financial Times
https://twitter.com/i/events/1246503169514819584 Basic Income AND Wealth Tax

Alfred Kleinknecht

Als je wel de vermogens- en onroerendgoedbelastingen voor de rijken wilt verhogen, waarom is dit dan niet opgenomen als financieringsbron in het NIBUD rapport? Mijn vermoeden: je bent alvast je rechtse vriendjes uit VVD en D66 tegemoet gekomen, want je hebt hen straks nodig voor een meerderheid voor het basisinkomen.

Alexander de Roo

Alfred

Sommige VS miljonairs zijn enthousiast over basisinkomen, omdat zij zien dat automatisering steeds sneller gaat en veel banen verdwijnen. In bijna alle staten van de VS is chauffeur het meest voorkomende beroep. Als de zelf rijdende auto er is dan worden zij werkloos. Vooral in de zorg is nog extra vraag. Gaan al die chauffeurs dan in de zorg werken?

Die experimenten zijn in Canada twee keer voortijdig beëindigd doordat de Conservatieve Partij aan de macht kwam. De VVD van Canada.

Overigens de VVD is net zo hard tegen basisinkomen als jij. Dat moet ook te denken geven. De overgrote meerderheid van de linkse kiezers is voor basisinkomen. Zijn dat allemaal domkoppen
?

Alfred Kleinknecht

Beste Alexander, twee opmerkingen:
Ten eerste:
Ik zag een tijd geleden peilingen onder de leden van politieke partijen in Nederland langskomen en ik was verrast dat hele hoge percentages voor een basisinkomen zijn. En die mensen zijn niet dom. Ze hebben wel het handicap dat ze geen economie hebben gestudeerd. Dat is uiteraard niet verwijtbaar.
Ten tweede,
Je argument over een productiviteitsrevolutie door automatisering en artificiële intelligentie klopt helemaal niet. Het tegendeel is waar: sinds ca. 2005 hebben we in de VS, Japan en West-Europa de laagste productiviteitsgroei sinds de Tweede Wereldoorlog. De IT sector is over haar hoogtepunt heen en draagt nog maar weinig bij aan de productiviteit. Zie mijn artikel in Socialisme en Democratie:
‘Productiviteitscrisis vraagt om een linkse lente' (Hier verkrijgbaar: http://alfredkleinknecht.nl/nl/publicaties/nederlands/). Dat laatste heeft overigens veel te maken met de neoliberale verbouwing van arbeidsmarkten, zie:
https://academic.oup.com/cje/article/44/2/445/5699843?guestAccessKey=c6c...).
Zo bijt rechts zichzelf in de start! En door de lage productiviteitsgroei groeien de banen als kool. De arbeidsmarkt wordt met de dag krapper. Ik zie hier een materiële basis voor een Linkse Lente in de bovenbouw.

Carin Hereijgers

Naast mijn eerste reacties op de opmerkingen nog een paar punten van aandacht voor de hoofdtekst nav uw openingszin "Er is binnen GroenLinks een kleine, maar fanatieke groep aanhangers van een onvoorwaardelijk basisinkomen. Bij een vorig partijcongres scheelde het niet veel of ze hadden het basisinkomen in het verkiezingsprogramma opgenomen gekregen."

Het verhaal is zelfs sterker: die 'kleine splintergroep' van 250 mensen in 100 afdelingen van GroenLinks haalde op het TK programmacongres 2016 Utrecht 80% van de stemmen binnen voor een amendement over experimenten met basisinkomen en 47% voor het invoeren van een gewoon basisinkomen. Diezelfde groep heeft bij het Europees programma een amendement voor experimenten vrijwel unaniem ingestemd gekregen op het congres in Zwolle.

Daarnaast heeft die splintergroep in een zestal gemeentes regelvrije bijstand experimenten van de grond gekregen, waarvan de uitkomsten vandaag, dag van de arbeid, naar buiten komen. Jammer genoeg waren de experimenten erg klein en verstrikt in allerlei voorwaarden, waardoor het weinig zicht biedt op deze basisinkomen discussie, maar GroenLinksers in den lande hebben toch alles op alles gezet om in ieder geval deze stap naar meer vertrouwen en het openen van het bestaande systeem alvast te kunnen zetten. Hier leest u een samenvatting van de eerste resultaten, die aantonen dat 'vertrouwen wel werkt'. . https://basisinkomen.nl/vertrouwen-werkt-wel-resultaten-van-de-experimen...

Alfred Kleinknecht

Beste Carin:
Ik hoor bij de 80% GroenLinksers die voor experimenten met een regel-arme bijstand zijn. Maar dat is iets heel anders dan een financiële mega-operatie met een universeel basisinkomen dat tussen 1/3 en 1/2 van de hele rijksbegroting overhoop haalt!

Trevor

Die experimenten zijn er dus al geweest. Ook in het buitenland is er veel geëxperimenteerd.

Wat is de toegevoegde waarde van méér experimenten?

Je kunt ook de strategische keuze maken om de komende jaren (en dat is meer dan 1 kabinetsperiode) te gaan werken aan de invoering van het BI.

Het kabinet wil in reactie op de ellende met toeslagen al gaan bekijken of werken met verzilverbare heffingskortingen een optie is ( https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2020Z07750&did=2020D16588 ).

Dat zou heel een mooie eerste stap zijn.

Zou meteen de belachelijke problemen met marginale druk verminderen. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/04/24/beantwoo...

Trevor

Excuus, dit is niet helder. Met de opmerkingen over marginale druk bedoel ik niet dat integratie toeslagen in het IB-systeem de problemen met marginale druk zouden verminderen.

Ik bedoel wel dat een BI (ook een partieel BI van bijv. 800 euro) de problemen met marginale druk zouden kunnen verminderen. (Afhankelijk van hoe eea gefinancierd wordt.)

Alfred Kleinknecht

Beste Trevor,
Ik wordt er een beetje moe van als de Vereniging Basisinkomen (VBI) voortdurend met andere getallen en ad-hoc modellen komen. Vier jaar geleden schermde de VBI met een rapport van de Universiteit van Amsterdam. Toen wij erop wezen dat volgens dit rapport het basisinkomen netto 104 mld. kost (en dicht bij onze schatting van 107 mld. kwam), verdween dit rapport ineens van de Website van de VBI.
Intussen dacht ik dat "Basisinkomen 2.0" zoals doorgerekend door het NIBUD nu de consensus binnen de Vereniging Basisinkomen was? Althans, Alexander zat er begin van dit jaar nog mee te schermen. Nu hij mijn commentaar gezien heeft, lijkt hij met het NIBUD rapport ineens niet meer te willen worden gezien? Althans, zo kwam het op mij over toen we bij de EO-radio zaten. Ik citeerde getallen van het NIBUD rapport en Alexander riep gewoon: klopt niet!
Zo schieten we niets op: waar kan ik nog op vertrouwen als Alexander zijn eigen getallen als 'fake news' verlogend?

Carin Hereijgers

Nav het feit dat u bezorgd bent. Dat zijn wij ook. En misschien nog wel meer nu corona in het land is. U gaat daar niet op in, maar het maakt ons gesprek nog minder theoretisch dan het al was hiervoor:

Wij zijn ook bezorgd over het feit dat binnenkort ongekende aantallen mensen in Nederland hun al dan niet vaste baan kwijt zijn.
Wij zijn bezorgd over de mensen die voorafgaand aan de corona crisis al weinig aan het bestaande systeem hadden. Vele gezinnen met financiële problemen, werkende armen.
Wij zijn bezorgd over de armoedeval die door ons toeslagensysteem voor veel stilstand zorgt.
Wij zijn bezorgd over het feit dat de 'sociale zekerheid' ontmaskerd is als een overgecontroleerd wantrouwend apparaat waar mensen door de belastingdienst op willekeurige wijze zwaar op achterstand zijn gezet in het leven.

Het huidige systeem was al aan een evaluatie toe. Daar is het kabinet nu ook zo mogelijk versneld mee bezig. En er worden geen halve gedachten ontwikkeld gelukkig. Een voorpreefje stond gisteren in NRC: https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/30/toeslagen-schrappen-dat-gaat-een-pr...

Wat mij betreft doen we dit helemaal niet om Rutte aan een volgende termijn te helpen, maar omdat zelfs Rutte en Heerma/Omtzigt en Koolmees en Segers van de coalitiepartijen van nu, zien dat dit zo nooit de bedoeling is geweest. Daar zijn we het gelukkig over eens, lees ik verderop in uw bericht.

Het verschil tussen ons is misschien ook nog niet dat we besluiten niet meer in de oude groef verder te gaan - in deze crisisbestrijding - waar het de bonus en miljoenensteun van de sterke schouders voor hun bedrijf betreft en het schouderklopje vanwege hun nationaal belang. Maar als we daarbij ook kiezen voor een basisinkomen voor iedereen krijgt de CEO van KLM ook 1000 euro inderdaad, maar niets meer en ook niets minder. En over de rest van zijn inkomen e.d. gaat hij netjes belasting betalen. Bovendien is het fijn dat dan alle andere mensen zonder formulieren in te vullen ook eindelijk die 1000 euro krijgen, waar ze soms al jaren broodnodig behoefte aan hebben. Er ligt een taak om de mensen onderaan het inkomensgebouw eindelijk recht te doen en de mensen bovenaan aan te spreken op hun positie. Dat laatste is misschien moeilijker dan het eerste, maar moeten de 'armen' echt blijven wachten tot we de rijken zo ver gekregen hebben?

En onvoorwaardelijk, dat klinkt gek inderdaad, maar het betekent:
geen formulieren,
geen controlemechanisme tot achter de komma,
geen stigma (=discriminatie),
geen ambtelijke rompslomp,
geen willekeur aan de balie.
Klinkt dit goed of niet? Of willen we al deze mechanismen koste wat kost echt in stand houden zeker in deze tijden waarin andere aandachtspunten misschien toch net iets relevanter/urgenter zijn?

U zegt dat u voor het basisinkomen bent in de vorm van de bijstand. Dat is goed om te horen. Helaas hebben niet alleen mensen met een bijstandsuitkering het nodig. Ook mensen met een te drukke dure baan lijden massaal aan burn-out helaas. Ook mensen met een regulier arbeidscontract worden vaak onderbetaald. Ook mensen met een flexcontract voelen niet echt een bodem onder hun voeten, al komen ze elke ochtend keurig op tijd uit hun bed. De huidige Nederlandse economie heeft (ook voor de koopkracht) behoefte aan zekerheid. En wel graag eerlijker verdeeld dan nu met de economische coronamaatregelen, die door de stichting van de arbeid (vakbonden en werkgevers) onderhandeld zijn en nauwelijks met zicht op vitale beroepen, mensen in de informele economie, zoals vrijwilligers, maar ook gepensioneerden etc.etc.

De problemen waar we momenteel met corona voor staan betreffen economische kraters van enorme omvang. In Hong Kong, Macau, Singapore en inmiddels ook de VS en Japan, zien ze even geen andere oplossing dan een onvoorwaardelijk bedrag aan de hele bevolking over te maken. Nood breekt wet. Ons land ziet er nog zonnig en aangeharkt uit, maar je hoeft maar naar landen om ons heen te kijken om te zien wat een serieuze economische crisis (2008) kan doen met landen en mensen om te zien dat wij hier deze keer niet aan gaan ontkomen waarschijnlijk . Er is meer nodig dan de klassieke rode brandweerwagen. We hebben blusvliegtuigen nodig, helikoptergeld en meer. We kunnen het erop aan laten komen natuurlijk en netjes binnen de bestaande lijntjes blijven kleuren, maar de 20e eeuwse geschiedenis vertelt ons helaas dat economische crises niet vanzelf opgelost raken als we niet actief behulpzaam zijn bij het behoud van onderlinge saamhorigheid, om het even zacht te zeggen. Ik schreef hier onlangs nog over: https://basisinkomen.nl/gezondheid-en-zekerheid-voor-iedereen-een-algeme...

We moeten de zaak - zeker ook in deze tijd waarin gezondheid ons meer dan ooit bepaald - ook echt breder bezien qua kosten en baten: De problemen waar we voor staan betreffen ook gezondheidsverschillen, die nu scherp zichtbaar worden en ons voor de morele dilemma's stellen, waar de economie nu voor op 2e plaats moet komen. Zou het zinvol zijn om in het denken naar de toekomst ons te realiseren dat het uitbannen van burn-out als eerste beroepsziekte, nuttig kan zijn; dat een ontspannen samenleving helpt om thuis te kunnen werken, scholen en systemen mee te ondersteunen, Zou het behulpzaam zijn als het Nederlandse toeslagensysteem als ziekmaker en stressfactor uit de top 10 van het RIVM zou verdwijnen? En hebt u zich gerealiseerd dat de publieke sector natuurlijk ook een basisinkomen krijgt: borstzak vestzak, maar dan snel, eenvoudig en toekomstgericht. Deze factoren meenemen bij het nadenken over de toekomst van werken en leven in Nederland is misschien toch een goed idee. Die breedte zoeken die we ook zien bij het Breed Welzijn Principe. Er zijn allerlei manieren om dit te financieren. Die van u is er maar 1. Het zou helpen als de overheid meer belastingen van grote bedrijven en milieuvervuilers binnen kan halen en ook op andere manieren naar de belasting kijkt om de kosten te dekken van een basisinkomen, maar anders kunnen we misschien ook wel stellen dat het basisinkomen de eigen kosten terug betaald in een beter gevoel en realisatie van welzijn voor de hele maatschappij. Mag dat wat kosten? Zo niet, hoe zou u het onderhoud van welzijn dan wel willen organiseren? Een vraag die vooral ook in deze tijd best als relevant kan worden aangemerkt.

Bovendien waardeer ik het zeer dat u zo bezorgd bent om de staatskas, maar momenteel zijn zelfs Rutte en Hoekstra daar minder mee bezig dan ze oorspronkelijk hadden gewild, denk ik. We moeten een samenleving bij elkaar zien te houden. Ik denk dat we als GroenLinksers het erover eens kunnen zijn dat de overheid er is voor de mensen en niet andersom. Als econoom is het goed dat u berekent wat dat moet kosten, maar dat het wat mag kosten als mensen het moeilijk hebben, is voor heel Nederland gelukkig een gegeven. Hoe kunnen we de samenleving bij elkaar houden, moed geven en echt perspectief. Niet alleen door een inzamelingsactie te houden voor de voedselbank en de zwervers in hotels te huisvesten.... Hoe nobel dat ook is, het is alleen een hoopgevend begin van een switch ten goede en een antwoord op de vragen van deze tijd.

Goed dat u zelf ook hebt gerekend aan het basisinkomen. Maar jammer dat u vergeten bent de kosten van het huidige systeem ernaast te zetten. Die zijn ook moeilijk te beschrijven, maar het zou helpen in de vergelijking. Of is het huidige systeem gratis en beroemd om zijn effectiviteit om de problemen waar we voor staan op te lossen? Dan heb ik niets gezegd natuurlijk.

Wat betreft onze kiezers.....
Momenteel ziet het ernaar uit dat regeringspartij en redelijk alternatief, D66, het onderwerp in het verkiezingsprogramma op gaat nemen, doorberekend en al. Het plan van de werkgroep binnen D66 is om het - als ze in de regering blijven - binnen 8 jaar in te voeren. Klinkt echt vaag en hippie-achtig? Nee. de mensen bij D66 die bezig zijn met sociaal beleid en armoede zien geen betere weg meer helaas. Er moet echt iets gebeuren en wel snel.
GroenLinks heeft het basisinkomen in haar DNA vervat. Veel kiezers denken al dat wij als partij voorstander zijn, omdat het logisch past in ons duurzame, toekomstbestendige welzijnsdenken. Veel kiezers zouden het juist niet begrijpen als ze het onderwerp niet terug vinden in ons programma. Gelukkig hoeven wij ze niet teleur te stellen, want de programmacommissie zit ook met de handen in het sociaal economische haar momenteel: in deze tijd waarin nieuwe noodzakelijkheden boven komen drijven komt het aan op moed en creativiteit. Wij kunnen wellicht helpen met het organiseren van draagvlak voor moedige keuzes.

Tenzij uw verhaal natuurlijk sterker is: misschien kunt u nog toelichten wat het wenkend perspectief is van de bestaande systemen en regelingen sowieso en al helemaal in coronatijd? Daarover lazen we helaas nog niet zoveel in uw reactie op onze plannen. Vandaar dat ik het vraag.

Ik schreef deze tekst op persoonlijke titel, maar ik ben lid van de denktank basisinkomen. Mocht u/jij, lezer, meer willen weten, neem gerust contact op: basisinkomengroenlinks@gmail.com

Alfred Kleinknecht

Beste Carin,
Ik hoef niet op alles ingaan wat je hier boven schrijft. Veel van je observaties kloppen gewoon. Volgens mij hebben jouw frustraties met de status quo met twee fundamentele breuken te maken:
1. Binnen de economische faculteiten hebben de 'aanbodeconomen' (Friedman, Hayek) het gewonnen van de Keynesianen; volgens hun recepten is de boel in de afgelopen 40 jaar verbouwd. En nu zitten we met een rauw kapitalisme voor de werkende klasse en een comfortabele verzorgingsstaat voor het kapitaal.
2. Het kapitaal heeft met vlag en wimpel de klassenstrijd gewonnen van de arbeid. De Nederlandse vakbeweging is heden nog maar een schim van wat ze 40 jaar geleden was.
Gelukkig bijt rechts zich nu in eigen start. Ik zie een materiële basis voor een Linkse Lente:
http://alfredkleinknecht.nl/wp-content/uploads/2020/03/Prod-crisis-vraag...
Maar het onvoorwaardelijke basisinkomen is een dwaalweg: het is of sociaal, maar dan onbetaalbaar duur; of betaalbaar, maar dan asociaal laag. Straks zit iemand die door een psychisch of fysiek handicap echt niet kan werken thuis (of meer waarschijnlijk: op straat) met 700 Euro verrek-niet-premie. En verder niks. Daar moeten we als GroenLinks niet voor tekenen!

Pagina's

Gerelateerde artikelen